Article in Alithia newspaper (In Greek) : The Cypriot Banking system is NOT collapsing

I have not posted for a long time and now I post twice in a day! This post is the second part of a series of four posts I want to make, the next two being on:
3) Adam Smith and the role of public debt
4) Presenting the a review of the latest work of Dr. Panikos Demetriades, who suggests alternative ownership systems in the financial sector reduce banking problems.

This article was in response the growing scene of anxiety among Cypriots over losses we know that the banks had since the Greek public debt crisis started in 2008. I am not saying that the situation is not serious, but that panic and individual action can make things unmanageable.

Correct leadership and coordination are now needed to stir the financial sector and the economy out of this difficult time. Soon, when the worst is over the questions need to be asked on who was to blame and how to distribute the blame.

Full entry »»

Cybc Report on the economic interdependence project

The CyBc inter-communal programme "Biz/Emeis" has recently presented our work on economic interdependence that you can see here.



This is a presentation of the "Economic Interdependence Project" that was undertaken by the Peace Economics Consortium (PEC), a group of Turkish-Cypriot and Greek-Cypriot economists who are committed to research on how economic issues can aid to bring about peace in Cyprus. Anyone interested on the project or the consortium should feel free to contact me. The main findings of the first phase (Report A) have been published and are available here

Below is the details of this excellent proiject, which i feel proud to have been able to be a part of:

The “Economic Interdependence” Project is implemented by the Cyprus Chamber of Commerce and Industry and the Turkish Cypriot Chamber of Commerce with funding from United Nations Development Programme – Action for Cooperation and Trust (UNDP–ACT), which is supported by the United States Agency for International Development (USAID).

The objective of this stage of the project (Study A) is to examine the current state of economic interdependence between the Greek Cypriot and Turkish Cypriot communities and make recommendations for the future under both the present conditions on the island defined as a “delayed solution” (Scenario 1), and in the event of a solution, that is a Cyprus Settlement involving a comprehensive agreement to reunify the island (Scenario 2).

A second report (Study B) will follow, which will utilize the findings of Study A, but will focus on the development of a framework for joint economic planning aimed at facilitating competitiveness and economic growth. For the purposes of the study Scenario 1 has been assumed as the present situation on the island without fundamental changes,and Scenario 2 as a Cyprus solution as defined by the Peace Economics Consortium.

Project implementation was awarded to the Peace Economics Consortium (PEC), which has undertaken the study in close cooperation with the Cyprus Chamber of Commerce and Industry and the Turkish Cypriot Chamber of Commerce.

The Peace Economics Consortium (PEC) members are EMS Economic Management Ltd and the North Cyprus International Peace Research Centre. The PEC Team consists of Dr. Erdal Guryay, Mr. Costas Apostolides, Dr. Fehiman Eminer, Dr. Constantinos I. Papadopoulos, Dr. Okan Veli Safakli, Mr. Louis M.Loizou, Mr. Ahmet Ozyigit and Dr. Alexander Apostolides.

This study refers to the current state of interdependence and competitiveness and has been prepared by the Peace Economics Consortium, in accordance with the terms of reference of the Economics Interdependence Project for Report “A”. According to the Terms of Reference, Report “A” is entitled “Current economic Interdependence between the Greek-Cypriot and the Turkish-Cypriot communities assessed and recommendations for reinforced economic convergence”. It is a requirement that Report “A” should present an assessment of the current state of economic interdependence and recommendations for the future, based on two scenarios, the solution of the Cyprus problem, and a delayed solution.

Report “A” consists of this abridged version presenting the main findings and six volumes as follows:
Volume I: Comprehensive Assessment of Economic Interdependence (Scenarios 1 and 2).
Volume II: Current State of Interdependence and Competitiveness (Scenario 1).
Volume III: Current State of Interdependence by Economic Sector (Scenario 1).
Volume IV: Current State of Economic Interdependence: Survey and Workshop Results
Volume V: Current State of Interdependence regarding EU Harmonization, Environment and Sustainability.
Volume VI: Economic Interdependence after a Cyprus Settlement

Full entry »»

Fiscal discipline, fiscal compact and Zombie politics

In this 24-minute episode I present my critique to the monolithic ideas of fiscal discipline that permeate certain centers of power in Europe.

This is a critique on the practices that brought us here. It is an opposition to the zombie politics that dominate current European Union affairs.

You can download this podcast in mp3 format by clicking here or use the media player below to listen to it online.

You can subscribe to my podcast here or visit my website www.protesilaos.com (or podcast.protesilaos.com).

Full entry »»

Πολιτικές τακτικές ενόψει Προεδρικών εκλογών

Πολλά είναι τα θέματα που βρίσκονται στην επικαιρότητα. Όμως παρασκηνιακά τα συλλογικά όργανα των κομμάτων ήδη προσπαθούν να χαράξουν τη πολιτική που θα ακολουθήσουν ενόψει των Προεδρικών εκλογών του 2013.

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να αποτυπωθούν λεκτικά αλλά και σχηματικά οι πιθανές επιλογές που έχουν οι τρεις κύριες δυνάμεις που θα διεκδικήσουν την Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν εξετάζω ιδεολογίες, θέσεις, απόψεις, ποιος είναι σωστός και ποιος λάθος. Απλά δείχνω κάποιες πιθανές τακτικές που μπορούν να ακολουθηθούν. Για τη μεθοδολογία να αναφέρω πως θα προηγείται κείμενο που θα συνοδεύεται από τη σχηματική παράσταση του. Για να δείτε την εικόνα θα πρέπει να πατήσετε πάνω της δεξί κλικ (ελπίζω να με συγχωρέσετε για τις κακές καλλιτεχνικές μου ικανότητες).

ΑΚΕΛ:

Ως μοναδικό κυβερνών κόμμα το ΑΚΕΛ βρίσκεται σε μία ιδιαίτερη θέση που μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα στη διαμόρφωση των εξελίξεων, αλλά ταυτοχρόνως μπορεί να είναι η Αχίλλειος πτέρνα του κόμματος. Το πρώτο δίλημμα που αντιμετωπίζει το ΑΚΕΛ ενόψει εκλογών είναι συμμετοχή ή αποχή από τις εκλογές. Η μη συμμετοχή φέρει υψηλό πολιτικό κόστος καθώς υπονοεί παραδοχή αδυναμίας διακυβέρνησης του τόπου για άλλη μία πενταετία. Αυτό συνεπάγεται εσωτερικές τριβές, που σε ακραίες καταστάσεις δύνανται να προκαλέσουν διάσπαση του κόμματος, ή απόσχιση μερίδας στελεχών. Επίσης η αποχή αφήνει το ΑΚΕΛ σε θέση αδυναμίας μπροστά σε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις προ και κατά τη διάρκεια των εκλογών. Αυτό μπορεί να κοστίσει πολύ όσον αφορά την επιρροή της πολιτικής ζωής του τόπου, έστω και ως ένα βαθμό.

Η συμμετοχή στις εκλογές είναι ουσιαστικά μονόδρομος, αν μη τι άλλο για τη διατήρησή της εκλογικής βάσης του κόμματος. Τα ισχυρά χαρτιά που μπορεί να προτάξει κινούνται πάνω σε τρεις άξονες (1) Κυπριακό, (2) φυσικό αέριο, (3) Ευρωπαϊκή προεδρία. Για να αποτελούν ισχυρά χαρτιά θα πρέπει να υπάρξουν οι εξής εξελίξεις. Πρώτον το κυπριακό να λυθεί με τον τρόπο που θέλει ο Χριστόφιας, κάτι που θα επαληθεύσει τη ρητορική περί "προέδρου λύσης", ή έστω να μην υποχωρήσει ο Χριστόφιας μπροστά σε οποιεσδήποτε πιέσεις φέρνοντας στο λαό ένα κακό σχέδιο. Δεύτερον να γίνει σωστή επικοινωνιακή πολιτική υπέρ της σημασίας του φυσικού αερίου και της καταλυτικής πολιτικής της κυβέρνησης προς το συμφέρον των Κυπρίων πολιτών. Τρίτον να λάβει τα εύσημα η Κυπριακή Δημοκρατία από τους Ευρωπαίους εταίρους και να μπορέσει να εκμεταλλευτεί τη προεδρία για προώθηση πολικών που ευνοούν τη Κύπρο. Αν υπάρξουν αυτές οι τρεις προϋποθέσεις το ΑΚΕΛ έχει μία ισχυρή βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτίσει.

Όμως επειδή το ΑΚΕΛ είναι κυβέρνηση οποιαδήποτε αρνητική εξέλιξη σε κάποιο από αυτά τα θέματα, συν το μεγάλο κεφάλαιο της οικονομίας, θα αντιστρέψουν την ισορροπία των δυνάμεων, μετατρέποντας τα "χαρτιά" αυτά σε "ανίσχυρα" από ισχυρά που θα μπορούσαν να είναι.

Ακολουθεί η σχετική σχηματική παράσταση των επιλογών του ΑΚΕΛ. Παρακαλώ πατήστε κλικ για μεγέθυνση της εικόνας.

ΔΗΣΥ:

Το ΔΗΣΥ ως το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης βρίσκεται σε μία θέση αντιστρόφως ανάλογη του ΑΚΕΛ. Δηλαδή ανάλογα με τις εξελίξεις οτιδήποτε θα αποτελεί δυνατό χαρτί για το ΑΚΕΛ θα είναι αδύναμο για τον ΔΗΣΥ και αντίστροφα.

Το ΔΗΣΥ πρέπει κι αυτό να απαντήσει στο δίλημμα "συμμετοχή ή αποχή" από τις εκλογές. Δεδομένης της πρόθεσης του προέδρου του Νίκου Αναστασιάδη για υποβολή υποψηφιότητας ουσιαστικά έχει ήδη λάβει την απόφαση του υπέρ της συμμετοχής. Η αποχή θα είχε τεράστιο πολιτικό κόστος, καθώς θα έδινε τέλος στη δυναμική που έχει αναπτύξει ο ΔΗΣΥ από τις ευρωεκλογές και εντεύθεν, ενώ θα ετίθετο υπό σοβαρή αμφισβήτηση η ηγεσία του κόμματος και η εν γένει πολιτική της.

Τα ισχυρά χαρτιά του ΔΗΣΥ μπορεί να είναι τέσσερα: (1) Κυπριακό, (2) οικονομία, (3) θετική ψυχολογία, (4) φυσικό αέριο. Αναφορικά με το Κυπριακό σε περίπτωση που δεν θα υπάρξει λύση, ο ΔΗΣΥ θα προωθήσει τη πρόταση χαλαρής ομοσπονδίας με ισχυρές συνιστώσες πολιτείες, ως ρεαλιστική και ωφέλιμη για την Ε/Κ πλευρά. Επίσης θα εκμεταλλευτεί αναλόγως τους όποιους χειρισμούς Χριστόφια σε περίπτωση μη λύσης ή ανεπιθύμητων εξελίξεων στις διαπραγματεύσεις. Τέλος θα χρησιμοποιήσει κατά κόρον τη φιλο-δυτική, φιλο-ευρωπαϊκή ρητορική με αναφορές στο Συνεταιρισμό για την Ειρήνη, το ΝΑΤΟ και τον ρόλο της ΕΕ στη περιοχή αλλά και ως προς το Κυπριακό.

Στην οικονομία ο ΔΗΣΥ θα προβάλλει το πρόσωπο του εκσυγχρονισμού, του "κοινωνικού φιλελευθερισμού" που θέλει παρεμβατικό κράτος με συμμετοχή "στρατηγικών επενδυτών". Επίσης θα ετοιμάσει πρόγραμμα με δέσμη μέτρων προς τόνωση της ανάπτυξης, της επιχειρηματικότητας και της απασχόλησης.

Στο τομέα της ψυχολογίας ο ΔΗΣΥ έχει σίγουρα το πάνω χέρι. Προέρχεται από νίκες στις ευρωεκλογές, τις βουλευτικές αλλά και τις εκλογές τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ δείχνει να έχει ενοποιήσει μεγάλο μέρος της ευρύτερης δεξιάς ενάντια στο "κομμουνιστή" πρόεδρο. Άλλωστε το ψηφοδέλτιο του ΔΗΣΥ στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές θύμιζε "μπουφέ", με γεύσεις για κάθε γούστο.

Στο θέμα του φυσικού αερίου ο ΔΗΣΥ θα προτάξει τον παράγοντα Δύση και τον παράγοντα "κοινωνικός φιλελευθερισμός".

Ακολουθεί η σχετική σχηματική παράσταση των επιλογών του ΔΗΣΥ. Παρακαλώ πατήστε κλικ για μεγέθυνση της εικόνας.

Τρίτος πόλος:

Εδώ τα πράγματα παραμένουν αρκετά ρευστά. Υπάρχουν αρκετές διαφορές αλλά και πολλά σημεία σύγκλησης μεταξύ των εμπλεκομένων δυνάμεων. Οι συμμετέχοντες σε ένα τρίτο πόλο μάλλον θα είναι το ΔΗΚΟ, η ΕΔΕΚ, το ΕΥΡΩΚΟ και ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος με τους "δικούς του". Φυσικά οι συμμαχίες ή και λυκοφιλίες θα εξαρτηθούν από τις εξελίξεις σε κυπριακό, οικονομία, φυσικό αέριο, αλλά και σε επίπεδο πολιτικό κερδοσκοπιών.

Αν υποθέσουμε ότι ο τρίτος πόλος τελικά θα εμπεριέχει τις προαναφερθείσες δυνάμεις ερχόμαστε στο δίλημμα "συμμετοχή ή μη". Εδώ τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα υπέρ της μίας ή της άλλης επιλογής, λόγω των εσωτερικών διαφοροποιήσεων που υπάρχουν στο χώρο αυτό και τις πιθανές συγκρουόμενες σκοπιμότητες. Σίγουρα όμως η μη συμμετοχή θα έχει ως αποτέλεσμα την κατάρρευση της ρητορικής περί επανατοποθέτησης του Κυπριακού, "ευρωπαϊκής λύσης" κτλ. Επίσης θα υπάρξουν απώλειες ψήφων προς τον διπολισμό, κάτι που σίγουρα δεν θέλει κανένα κόμμα. Ενώ τα κόμματα του κέντρου που κεφαλαιοποιούν μέσα από τις συγκυβερνήσεις, θα χάσουν τόσο τη δυνατότητα αποτελεσματικής διαπραγματεύσεις όσο και το υφιστάμενο status quo των προνομίων που έχουν.

Άρα κι εδώ οι πιθανότητες συμμετοχής είναι υψηλότερες. Σε περίπτωση που ισχύει αυτό, ο τρίτος πόλος έχει τα εξής ισχυρά χαρτιά: (1) Κυπριακό, (2) οικονομία, (3) ψυχολογία. Στο Κυπριακό θα μπει μπροστά το αίτημα της επανατοποθέτησης του θέματος, στη "σωστή του βάση", μία θέση που θα έχει μία σαφώς εθνική χροιά και θα συμπεριλαμβάνει αιτήματα για μηδενικές υποχωρήσεις, επαναδιαπραγμάτευση του θέματος των προσφύγων, και διεκδικητική πολιτική.

Στην οικονομία τα κύρια ζητήματα που θα αναφέρουν είναι η προάσπιση του κοινωνικού/παρεμβατικού κράτους και η συνέχιση της μεικτής οικονομίας ως έχει σήμερα. Προς αυτό θα στηριχθούν προνομιούχοι και συντεχνίες, ενώ θα υπάρχουν και αιτήματα για αύξηση παροχών.

Στο θέμα της ψυχολογίας θα προωθηθεί η πατριωτική εικόνα, με έντονη τη διάσταση "Ελλάδα"/"Ορθοδοξία". Ενώ θα παρουσιαστεί η εν γένει πολιτική, ως η μέση γραμμή της συναίνεσης και της κοινωνικής συμφιλίωσης, μακριά από τις "ακρότητες των δύο πόλων".

Στα αδύναμα χαρτιά του τρίτου πόλου συγκαταλέγονται η έλλειψη ηγεσίας, η αδιευκρίνιστη γραμμή πάνω στην οικονομία, τα πιθανά αντικρουόμενα πολιτικά συμφέροντα αλλά ακόμα και οι "ιδεαλιστικές"/"μπερδεμένες" θέσεις πάνω στο Κυπριακό.

Ακολουθεί η σχετική σχηματική παράσταση των επιλογών του τρίτου πόλου. Παρακαλώ πατήστε κλικ για μεγέθυνση της εικόνας.

Συμπέρασμα:

Πολλά θα εξαρτηθούν από τις εξελίξεις στα μεγάλα θέματα που αφορούν τη Κύπρο αυτή τη περίοδο και θα συνεχίσουν να έχουν πρωτεύοντα ρόλο τουλάχιστον ως τις εκλογές του 2013. Πάντως το σίγουρο είναι πως τα πράγματα παραμένουν ρευστά και οι παράμετροι είναι πολλές. Τα πιο πάνω στοιχεία παρουσιάστηκαν ξεχωριστά αλλά στη πραγματικότητα αλληλοεπηρεάζονται και συσχετίζονται. Ο πραγματικός κόσμος είναι σαφώς πιο σύνθετος από τις τρεις σχηματικές παραστάσεις που συμπεριέλαβα. Παρόλα αυτά θεωρώ πως αυτές μας βοηθούν να καταλάβουμε κάποιες από τις βασικές παραμέτρους των διαπραγματεύσεων και σχεδιασμών που θα λάβουν χώρα πριν και κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκλογών.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου ~ Ελληνική Αρθρογραφία

Full entry »»

Σχετικά με την υποβάθμιση της Κύπρου από την Standard & Poors

Η Standard & Poor' υποβάθμισε εννέα χώρες της ευρωζώνης στις 13 Ιανουαρίου, 2012. Εικόνα: CBC

Στις 13 Ιανουαρίου ο οίκος πιστοληπτικής αξιολόγησης, Standard & Poors, δημοσίευσε την τελευταία του έκθεση στην οποία υποβαθμίζει συνολικά εννέα χώρες της ευρωζώνης, μεταξύ των οποίων και τη Γαλλία, τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του ευρώ. Οι πρώτες αντιδράσεις τόσο από Ευρωπαίους αξιωματούχους όσο και από τους εν Κύπρο κυβερνώντες και αντιπολιτεύοντες επικεντρώθηκαν όχι στην ουσία της απόφασης αλλά στη χρονική στιγμή που αυτή επιλέχθηκε, προσπαθώντας να προσάψουν δόλο στην εν λόγο υποβάθμιση. Προς αυτή τη κατεύθυνση κινήθηκαν τόσο οι δηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια όσο και του Υπουργού Οικονομικών, Κίκη Καζαμία. Για να μπορέσουμε εμείς ως πολίτες να κατανοήσουμε εάν όντως έχουν δίκαιο οι πολιτικοί ηγέτες πρέπει πρώτα να λάβουμε υπ' όψη κάποιες παραμέτρους που είναι ζωτικής σημασίας για το συγκεκριμένο θέμα.

Το πρώτο στοιχείο είναι πως οι τρεις μεγάλοι οίκοι αξιολόγησης, ήτοι Standard & Poors, Moody's, Fitch έπαιξαν ένα σκοτεινό ρόλο στη διόγκωση της φούσκας των ακινήτων στις ΗΠΑ, στα πρώτα χρόνια του 2000 έως το 2008 που κατέρρευσε η Wall Street. Οι οίκοι αυτοί αξιολογούσαν με "άριστα" (ΑΑΑ) διάφορα χρηματιστηριακά προϊόντα, τα γνωστά παράγωγα, όπως εκείνα τα διαβόητα CDO (Collateralized Debt Obligations) της Lehman Brothers που στην πραγματικότητα δεν είχαν αντίστοιχη πραγματική αξία. Τα παράγωγα αυτά ήταν/είναι προϊόντα χρηματοπιστωτικής μηχανικής, τουτέστιν σύνθετων μαθηματικών, που έχουν ως σκοπό την μείωση του κινδύνου, του ρίσκου που υπάρχει σε κάθε επένδυση. Στη πραγματικότητα τα παράγωγα αυτά δεν μειώνουν τον κίνδυνο απλώς τον αποκρύπτουν μέσα στη πολύπλοκη σύνθεση τους. Όταν λοιπόν κάτι πάει λάθος και αυτά τα παράγωγα κληθούν να αποπληρωθούν αποδεικνύεται πως δεν παρείχαν καμία προστασία, πως ήταν "τοξικά". Όλα αυτά τα τοξικά απόβλητα οι οίκοι αξιολόγησης τα θεωρούσαν υγιή, ωφέλημα και πολύ χρήσιμα, σπρώχνοντας τους επενδυτές κατά χιλιάδες στην αγορά τους. Όταν έσκασε η φούσκα των ακινήτων και τα παράγωγα της Wall Street αποδείχτηκαν σκουπιδόχαρτα ξεκίνησε η κρίση που ζούμε σήμερα. Ως εδώ λοιπόν μπορούμε να αντιληφθούμε πως οι οίκοι αξιολόγησης αποτελούν όργανα του εγκλήματος της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας (βέβαια υπάρχουν και άλλοι σημαντικότεροι παράγοντες που προκάλεσαν την κρίση, που όμως δεν αποτελούν αντικείμενο του παρόντος κειμένου).

Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να έχουμε κατά νου, είναι πως η επιρροή των οίκων αξιολόγησης δεν έχει προκύψει μέσα από τις φυσικές διαδικασίες της ελεύθερης αγοράς. Οι οίκοι είναι ολιγοπώλιο εξουσίας το οποίο αποτελεί αποκλειστικό κατασκεύασμα κρατών και κεντρικών τραπεζών. Ως παράδειγμα να αναφέρω πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο θεσμός που εκδίδει το Ευρώ και καθορίζει τη νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη, θεωρούσε τις εκθέσεις των οίκων αξιολόγησης ως ένα από τα βασικότερα κριτήρια για την άσκηση του εποπτικού ρόλου των κεντρικών τραπεζών επί των ιδιωτικών τραπεζών. Δηλαδή αντί να αξιολογεί η ίδια η ΕΚΤ σε συνεργασία με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες τις ευρωπαϊκές τράπεζες με άμεσο τρόπο, έδινε το δικαίωμα (και την εξουσία) σε ιδιωτικές εταιρίες, τους οίκους αξιολόγησης, να καθορίσουν ή διαμορφώσουν κρατικές πολιτικές. Είναι σαν το Υπουργείο Αμύνης να θεωρεί την έκθεση μίας εταιρίας όπλων ως βασικό κριτήριο για τη θωράκιση της άμυνας. Όπως καταλαβαίνεται αυτό το πράγμα είναι απαράδεκτο και επειδή έγινε συστηματικά από όλους τους μεγάλους παράγοντες της υφηλίου επί σειρά δεκαετιών, φτάσαμε στο σημείο σήμερα, να φοβάται όλος κόσμος την έκθεση ενός οίκου. Συνεπώς εδώ έχουν ευθύνη οι κυβερνώντες που τάιζαν ενσυνειδήτως το θηρίο της κερδοσκοπίας.

Τρίτο στοιχείο είναι πως μετά την κρίση που ξέσπασε το 2008, στέλνοντας στο καλάθι των αχρήστων τόσο τις εκθέσεις αξιολόγησης όσο και τις θεωρίες των διάφορων σοφών/"γκουρού" της οικονομίας, οι οίκοι αξιολόγησης έχουν χάσει την επιρροή που είχαν καθώς πλέον οι επενδυτές δεν τους εμπιστεύονται. Η μελέτη της ιστορίας της κρίσης από το 2008 μέχρι σήμερα μας δείχνει το εξής όσον αφορά τις εκθέσεις των οίκων αυτών: ότι είναι όλες "μετά Χριστόν προφητείες". Δηλαδή πρώτα οι αγορές έχουν αποσυρθεί από κάποια επένδυση και ύστερα έρχεται η έκθεση να επικυρώσει αυτό που ήταν ήδη γνωστό. Ας το φέρουμε αυτό στα μέτρα της Κύπρου. Η χώρα έχει ουσιαστικά χάσει τη δυνατότητα δανεισμού από τις διεθνής αγορές εδώ και πάρα πολλούς μήνες. Για να δανειζόταν η Κύπρος θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκια πάνω από 10% κάτι που είναι αδύνατο διότι πολύ απλά δεν ξεχρεώνεται τέτοιο δάνειο. Ο λόγος που δεν μπήκε η Κύπρος σε μηχανισμό στήριξης (όχι ακόμα τουλάχιστον) είναι πως κατάφερε η κυβέρνηση να δανειστεί από την εγχώρια αγορά (οδηγώντας τα εσωτερικά επιτόκια σε νέα ύψη, μειώνοντας τη ρευστότητα) και εν συνεχεία να εξασφαλίσει το δάνειο των €2.5 δις από τη Ρωσία που θα καλύψει τις ανάγκες ως το τέλος του χρόνου. Στη πράξη τα κρατικά ομόλογα της Κύπρου έχουν ήδη πάρει αρνητικότατη αξιολόγηση από τις αγορές κάτι που αντανακλάται στα υψηλά επιτόκια. Με την πρόσφατη υποβάθμιση της Standard & Poor's ουσιαστικά δεν αλλάζουν πολλά, καθώς είχαμε ήδη πιάσει πάτο. Άρα ας είναι και οι αντιδράσεις ανάλογες στις επιπτώσεις των οίκων υπό τις παρούσες συνθήκες.

Έχοντας αυτά τα τρία δεδομένα ως πυξίδα μπορούμε να σχολιάσουμε τις αντιδράσεις των πολιτικών σε Κύπρο και Ευρώπη. Όσον αφορά την Ευρώπη, θεωρώ πως οι προσπάθειες των αξιωματούχων της ΕΕ να ρίξουν τις ευθύνες της κρίσης στους οίκους αξιολόγησης είναι αντιπερισπασμός, καλλιέργεια φαντασμάτων και στρουθοκαμηλισμός. Τη στιγμή που όλοι οι αντικειμενικά σκεπτόμενοι γνωρίζουν πως η κρίση της ευρωζώνης πηγάζει από τις παθογένειες του ευρω-οικοδομήματος και του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, ο κάθε Ευρωπαίος επίτροπος που προσπαθεί να ρίξει το φταίξιμο στους "άλλους" αποτελεί μέρος του προβλήματος καθώς δεν ψάχνει να βρει λύσεις σε αυτά που πραγματικά έχουν σημασία. Αντιστοίχως όταν ο Υπουργός Οικονομικών Κίκης Καζαμίας, διαρρηγνύει τα ιμάτια του του για τις "συνωμοσίες" και "σκοπιμότητες" που "αδικούν" τη Κύπρο, στην ουσία μας λέει πως αρνείται να δει τα διαρθρωτικά προβλήματα της κυπριακής οικονομίας. Σίγουρα η Κύπρος είναι πολύ μικρή για να επηρεάσει καταστάσεις και σίγουρα υπάρχει κερδοσκοπία παντού. Αλλά η κερδοσκοπία μπορεί να πλήξει μόνο μία νοσούσα οικονομία, όπως οι ύαινες μπορούν να επιτεθούν μόνο σε ένα άρρωστο λιοντάρι, πόσο μάλλον σε ένα άρρωστο περιστέρι...

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Το PSI είναι εις βάρος της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης

Οι διαπραγματεύσεις για την αναδιάρθρωση του Ελληνικού δημοσίου χρέους συνεχίζονται υπό το πρόγραμμα της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα, το γνωστό πλέον PSI (Private Sector Involvement). Το PSI προβλέπει την διαπραγμάτευση μεταξύ του Ελληνικού δημοσίου και των ιδιωτών πιστωτών του (τράπεζες) με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας για "εθελοντικό" κούρεμα της τάξης του 50%, που θα γίνει μέσα από την ανταλλαγή ληξιπρόθεσμων ομολόγων με νέα ομόλογα χαμηλότερης αξίας και διάρκειας αποπληρωμής 15-30 χρόνια. Η επιτυχής κατάληξη των διαπραγματεύσεων αποτελεί προϋπόθεση για την υπογραφή της νέας δανειακής σύμβασης μεταξύ Ελλάδας-Τρόικας (ΕΕ - ΔΝΤ - ΕΚΤ) που προβλέπει τη χορήγηση νέου δανείου ύψους 130 δις ευρώ. Σε περίπτωση που το PSI αποτύχει τότε η Ελλάδα οδεύει με μαθηματική ακρίβεια σε ανεξέλεγκτη χρεοκοπία μέσα στο μήνα Μάρτιο όπου εκτιμάται ότι εξαντλούνται τα διαθέσιμα χρήματα από τα (υπερχρεωμένα) ταμεία του κράτους.

Η αναδιάρθρωση του Ελληνικού δημοσίου χρέους είναι κατά γενική ομολογία αναγκαία για να καταστεί το χρέος ξανά βιώσιμο και το PSI θεωρείται ως η οδός μέσα από την οποία αυτό μπορεί να επιτευχθεί, καθώς εκτιμάται πως μπορεί η συμφωνία που θα προκύψει να μειώνει το ύψος του χρέους κατά 60 ποσοστιαίες μονάδες φέρνοντας το από το περίπου 180% του ΑΕΠ στο 120% έως το 2020. Προσωπικά έχω εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεση μου τόσο στη συγκεκριμένη λογιστική του ύψους του χρέους όσο και στη μέθοδο του PSI καθώς θεωρώ ότι είναι εις βάρος τόσο της Ελλάδας όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης / Ευρωζώνης.

Ο πρώτος λόγος που το PSI δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα ευελπιστεί να λύσει είναι πως εισάγει στην αγορά την έννοια της "εθελοντικής" αναδιάρθρωσης χρέους. Υπό κανονικές συνθήκες η αναδιάρθρωση χρέους ενός κράτους θεωρείται από τους κανόνες που έχουν δημιουργηθεί μέσα στην αγορά, ως πιστωτικό γεγονός, ήτοι ως ένα συμβάν που ενεργοποιεί την αποπληρωμή των ασφάλιστρων κινδύνου - είναι τα γνωστά CDS (Credit Default Swaps). Με την εισαγωγή του όρου "εθελοντικό κούρεμα", δηλαδή εγώ ως πιστωτής χάνω λεφτά από τη καλή μου τη καρδία, ναι μεν επιτυγχάνεται η αναδιάρθρωση του χρέους χωρίς την ενεργοποίηση των CDS που θα έδινε άλλη διάσταση στο θέμα, αλλά από την άλλη διαστρεβλώνονται οι κανόνες της αγοράς, οι όροι με τους οποίους οι επενδυτές αξιολογούσαν το ύψος του κινδύνου χρεοκοπίας μίας χώρας. Στην πράξη αυτό σημαίνει πως κανείς πλέον δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι η ίδια συνταγή δε θα εφαρμοστεί και σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, παρά τις διαβεβαιώσεις των Ευρωπαίων ηγετών πως κάτι τέτοιο αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, με αποτέλεσμα τα επιτόκια να είναι υψηλότερα και οι όροι δυσμενέστεροι.

Δεύτερον η αναδιάρθρωση του χρέους αφορά μόνο το κομμάτι εκείνο που κατέχουν οι ιδιώτες πιστωτές. Δεν συμπεριλαμβάνονται δηλαδή τα δάνεια της ΕΕ, του ΔΝΤ και οι αγορές ομολόγων από το Ευρωσύστημα. Από μόνο του αυτό δεν είναι απαραίτητα προβληματικό. Εάν όμως συνυπολογίσουμε τους κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας που αποφασίστηκαν στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο και τις πρόσφατες ενέσεις ρευστότητας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διαπιστώνουμε τα εξής: (1) οι τράπεζες καλούνται να αυξήσουν τα κεφάλαια τους ενώ ταυτόχρονα είναι υποχρεωμένες να χάσουν λεφτά, (2) οι νέοι κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας σε συνδυασμό με την ανεξάντλητη παροχή ρευστότητας από την ΕΚΤ στην πράξη αναγκάζουν τις τράπεζες να μη δανείζουν στην αγορά αλλά να αγοράζουν ομόλογα κρατών, κάτι που δυσχεραίνει τη κατάσταση στην πραγματική οικονομία, (3) οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να αγοράζουν ομόλογα κρατών, έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού τους την επανάληψη ενός σεναρίου PSI, κάτι που τους δίνει το κίνητρο είτε να κερδοσκοπήσουν ποντάροντας σε εξωτικά παράγωγα, είτε να αγοράσουν ομόλογα πιο αξιόπιστων κρατών όπως της Γερμανίας κάτι δυσκολεύει άλλες χώρες που έχουν ανάγκη από ρευστό. Με λίγα λόγια δημιουργούνται διεστραμμένα κίνητρα, ενώ κεφάλαια τα οποία θα έπρεπε να δίνονται στην πραγματική οικονομία για ανάπτυξη των επιχειρήσεων και τόνωση της απασχόλησης, καταλήγουν σε "επενδύσεις" πάνω σε χρηματιστηριακά παράγωγα ή κρατικά ομόλογα που ανακυκλώνουν μία ψευδεπίγραφη ευημερία, πριν την ολική κατάρρευση.

Τρίτον καλείται η Ελλάδα από θέση αδυναμίας να διαπραγματευτεί με τους πιστωτές της υπό την πίεση της επίτευξης συμφωνίας πάση θυσία, στερούμενη τη δυνατότητα άσκησης του κυριαρχικού δικαιώματος της για αναγκαστική αναδιάρθρωση του χρέους της. Στην ουσία δηλαδή η Ελλάδα βρίσκεται με το μαχαίρι στο λαιμό μπροστά σε ακραίες καταστάσεις, με αποτέλεσμα να φέρονται οι κρατούντες διατεθειμένοι να υπογράψουν συμφωνία η οποία αλλάζει το νομικό υπόβαθρο του χρέους μεταθέτοντας το στο Αγγλικό Δίκαιο κάτι που θα έχει αρνητικότατες νομικές προεκτάσεις για τις μελλοντικές επιλογές της χώρας. Συμφωνίες που υπογράφονται υπό πίεση και ισχύουν στο επέκεινα είναι κατά μεγάλη πιθανότητα επαχθείς και απεχθείς.

"Να εγκαταλειφθεί το PSI" τόνισε σε πρόσφατες δηλώσεις του ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου, κ. Αθανάσιος Ορφανίδης και αντ' αυτού να χορηγηθούν στην Ελλάδα χαμηλότοκα 30ετή δάνεια από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Με βάση τα όσα προανέφερα συμφωνώ απολύτως με τον κύριο Ορφανίδη, καθώς θεωρώ το PSI ως ένα πρόγραμμα που εξυπηρετεί μόνο τις κομματικές-εκλογικές σκοπιμότητες Μέρκελ-Σαρκοζί, δυσχεραίνοντας τα πράγματα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή οικονομία. Ακόμα κι αν οι διαπραγματεύσεις του PSI ολοκληρωθούν με ευνοϊκούς όρους για την Ελλάδα (κάτι που δεν θα γίνει), η κατάσταση θα συνεχίσει να είναι πολύ δύσκολη, με το χρέος να παραμένει μη βιώσιμο, τις τράπεζες να συνεχίζουν να μη δανείζουν και τις αγορές να παραμένουν επιφυλακτικές για το μέλλον, θέτοντας εμπόδια στις προσπάθειες για έξοδο από την κρίση.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Είναι η λαθρομετανάστευση αιτία ανεργίας στη Κύπρο;

Είναι αλήθεια ότι η λαθρομετανάστευση ευθύνεται για την ανεργία;

Κοινοβουλευτικοί και εξωκοινοβουλετικοί παράγοντες έχουν κατά καιρούς αναφερθεί στο μεγάλο ζήτημα της λαθρομετανάστευσης, ισχυριζόμενοι πως αυτή είναι ένα από τα βασικά αίτια της ανεργίας στη Κύπρο. Ορισμένοι μάλιστα, χτίζουν τις πολιτικές τους καριέρες με συνθήματα του τύπου "1 λαθρομετανάστης = 1 ντόπιος άνεργος". Χωρίς καμία δόση πολιτικής σκοπιμότητας, θεωρώ πως είναι ορθό να αναλύσουμε τα δεδομένα που διαθέτουμε, απλά και μόνο για να μπουν τα πράγματα στη θέση τους και κυρίως για να υπογραμμίσω πως πάντα πρέπει να έχουμε μία αίσθηση αναλογίας για οτιδήποτε κάνουμε, τόσο οι πολιτικοί όσο και οι πολίτες.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat η εποχιακά διορθωμένη ανεργία στη Κύπρο είναι 8,2%, που είναι αρκετά χαμηλότερο από το 9.8% που είναι ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το αντίστοιχο 10.3% της Ευρωζώνης. Επίσης έχουμε την τελευταία έκθεση (2010) της Στατιστικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας η οποία μας λέει εν ολίγοις τα εξής ενδιαφέροντα στοιχεία, που θα μας βοηθήσουν να εξάγουμε κάποια χρήσιμα συμπεράσματα:

• Το εργατικό δυναμικό στη Κύπρο είναι περίπου 400.000, άρα οι άνεργοι είναι περίπου 32.000.
• Το 90.7% των εργαζομένων εργάζονται σε πλήρη απασχόληση (full time).
• Εξ αυτών 3.9% βρίσκεται στη γεωργία, 21.5% στη βιομηχανία και 74.6% στις υπηρεσίες.
• Η ανεργία κατά διάρκεια μικρότερη από έξι μήνες είναι 57.1%, από 6-11 μήνες είναι 22.5% και από 12 και πάνω 20.4%
• Η ανεργία στους νέους 15-24 ετών είναι η μεγαλύτερη με ποσοστό 14.5% του εργατικού δυναμικού των ηλικιών αυτών

Αυτά τα στοιχεία μπορούν συνοπτικά να αναγνωστούν με τον ακόλουθο τρόπο:

• Η ανεργία στη Κύπρο είναι λιγότερο έντονο πρόβλημα σε σχέση με αυτό που βιώνουν άλλες Ευρωπαϊκές χώρες και κράτη-μέλη του Ευρώ.
• Η ανεργία είναι σίγουρα πολύ υψηλότερη στον τομέα των υπηρεσιών από ότι στο τομέα της γεωργίας και της βιομηχανίας μαζί λόγω μεγέθους και μόνο.
• Η ανεργία στους νέους είναι υψηλότερη από ότι στις υπόλοιπες ηλικιακές βαθμίδες κάτι που είναι απόλυτα φυσιολογικό αν συνυπολογίσουμε πως οι περισσότεροι νέοι μόλις μπουν στην αγορά εργασίας χρειάζονται κάποιο χρόνο για να βρουν αυτό που ψάχνουν. Αυτό άλλωστε το δείχνει και το στοιχείο ότι η περίοδος ανεργίας για περιόδους μικρότερες των έξι μηνών είναι 57.1% του συνόλου της ανεργίας, ενώ για περίοδο σχεδόν ενός χρόνου είναι 22.5%. Με άλλα λόγια η μακροχρόνια άνεργοι είναι πάρα πολύ λίγοι.

Με αυτά κατά νου μπορούμε να εισέλθουμε στον αρχικό συλλογισμό για να εντοπίσουμε αν όντως υπάρχει σχέση μεταξύ της ανεργίας στη Κύπρο και του φαινομένου της λαθρομετανάστευσης κι αν ναι σε ποιο βαθμό.

Πρώτον οι λαθρομετανάστες είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατάλληλοι μόνο για χειρωνακτικές εργασίες. Οι λόγοι είναι δύο: (1) είτε είναι ανειδίκευτοι γιατί προέρχονται από πάμπτωχες χώρες, (2) είτε το γεγονός πως δεν έχουν τα απαιτούμενα έγγραφα δεν τους δίνει τη δυνατότητα να εργαστούν στον μεγάλο τομέα των υπηρεσιών για ποικίλους λόγους. Άρα οι λαθρομετανάστες είναι στην ουσία κατάλληλοι για χειρωνακτικές εργασίες, που σημαίνει στη πράξη ότι οι πλείστοι εξ αυτών θα απορροφηθούν στον τομέα της γεωργίας που είναι με διαφορά ο μικρότερος τομέας της Κυπριακής οικονομίας (3.9%).

Δεύτερον η ανεργία που υπάρχει στη Κύπρο είναι ως ένα σημαντικό βαθμό "δομική ανεργία". Δηλαδή οι ικανότητες και γνώσεις του εργατικού δυναμικού δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες/δυνατότητες απορρόφησης της οικονομίας. Οι κύριοι λόγοι που οδηγούν σε αυτό το φαινόμενο είναι κατά την ταπεινή μου άποψη δύο: (1) ο επαγγελματικός προσανατολισμός στην παιδεία δεν είναι σωστός για πολλούς και διάφορους λόγους με αποτέλεσμα πολλοί να ειδικεύονται σε επαγγέλματα τα οποία είναι ήδη "κορεσμένα" π.χ. δικηγόροι, δάσκαλοι, (2) οι κακές πολιτικές του κράτους από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας μέχρι σήμερα όσων αφορά τα προνόμια των κυβερνητικών υπαλλήλων έχουν δημιουργήσει διεστραμμένα κίνητρα που με τη σειρά τους έχουν δύο πολύ σημαντικές συνέπειες πάνω στην οικονομία, καθώς α) η επιχειρηματικότητα μειώνεται γιατί προτιμούν τα σίγουρα του δημοσίου από τα αβέβαια της αγοράς, β) η δομική ανεργία αυξάνεται καθώς το δημόσιο δεν μπορεί να τους προσλάβει όλους.

Τρίτον η ανταγωνιστικότητα του ιδιωτικού τομέα στη Κύπρο τίθεται υπό αμφισβήτηση αν εξαιρέσουμε συγκεκριμένες υπηρεσίες, για διάφορους λόγους μεταξύ των οποίων και τα διεστραμμένα κίνητρα που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Το αποτέλεσμα αυτού είναι πως δεν αναπτύσσεται ο ιδιωτικός τομέας με τον ρυθμό που θα μπορούσε κάτι που μεταφράζεται σε λιγότερες θέσεις εργασίας από αυτές που δύναται να έχει η Κυπριακή οικονομία.

Τέταρτον εφόσον οι λαθρομετανάστες εργάζονται κυρίως στο τομέα της γεωργίας είναι σωστό να αναλογιστούμε το κόστος του παραγόμενου ντόπιου γεωργικού προϊόντος, δεδομένης της έλλειψης μεγάλων γεωργικών μονάδων με υπερσύγχρονα μέσα παραγωγής, ως και τον ανταγωνισμό που προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία με την Κοινή Αγροτική Πολιτική της, με τον τρόπο που αυτή είναι δομημένη, ευνοεί συγκεκριμένες ομάδες στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Κάποιος επηρεαζόμενος από την Μαρξιανή αντίληψη της εκμετάλλευσης και της υπεραξίας θα μπορούσε να ισχυριστεί πως οι γεωργοί απορροφούν την μερίδα του λέοντος της υπεραξίας της γεωργικής παραγωγής από την εκμετάλλευση των λαθρομεταναστών. Αυτό το συμπέρασμα, αν και μπορεί να εμπεριέχει μία δόση αλήθειας είναι παραπλανητικό, καθώς είναι μονοδιάστατο. Η άλλη πλευρά του θέματος μας λέει ότι για να μπορεί ο Κύπριος γεωργός να ανταγωνιστεί στο Ευρωπαϊκό στερέωμα με βάση τα τωρινά δεδομένα, χρειάζεται φτηνά εργατικά χέρια, ειδάλλως τα προϊόντα θα είναι αισθητά ακριβότερα από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά με συνέπεια να μην τα προτιμά μία σημαντική μερίδα των καταναλωτών. Αυτό με λίγα λόγια σημαίνει έξοδος από το επάγγελμα.

Με βάση όλα τα προαναφερθέντα θεωρώ πως η άποψη που θεωρεί τη λαθρομετανάστευση ως μία εκ των βασικών αιτιών της ανεργίας, είναι αβάσιμη και αποτελεί προπαγάνδα του χειρίστου είδους. Δεν εξετάζω την ηθική πλευρά του θέματος αν είναι σωστό ή όχι, ούτε την ανθρωπιστική πλευρά που μας δείχνει πως οι περισσότεροι από τους λαθρομετανάστες προέρχονται είτε από χώρες που είναι σε εμπόλεμη κατάσταση όπως το Αφγανιστάν, είτε από χώρες που υπάρχει πείνα όπως η Σομαλία που είναι σε κατάσταση σοβαρότατης ανθρωπιστικής κρίσης ένεκα του λιμού. Σκοπός του παρόντος άρθρου ήταν η αποδόμηση της ανεύθυνης, αβάσιμης και φτηνής ρητορικής που ακούμε κατά καιρούς από διάφορους παράγοντες. Η ανεργία στη Κύπρο δεν οφείλετε στη λαθρομετανάστευση κι όσοι προσπαθούν να χτίσουν τη καριέρα τους πάνω σε αυτό το επιχείρημα είτε είναι ανίδεοι είτε είναι επικίνδυνα λαϊκιστές.

Εν κατακλείδι να πω πως είναι καλό πάντοτε να έχουμε μία αίσθηση αναλογίας για ότι λέμε και ότι κάνουμε. Εάν οι αντιδράσεις μας είναι δυσανάλογες του μεγέθους ενός θέματος τότε πολύ φοβάμαι πως θα βρισκόμαστε μακριά από την πραγματικότητα με ότι αυτό συνεπάγεται.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

About Credit Rating Agencies and the root of the crisis in Europe

Credit Rating Agencies have a central role in the crisis of the Euro. Their downgrades are much feared by European policy-makers who are trying to cope with the mounting pressures on their single currency and its constituent member-states. Over the years of the crisis these downgrades are considered among the primary sources of the negative dynamics against sovereigns who were experiencing serious debt crises. Greece was the first to experience a series of consequent credit downgrades, eventually becoming unable to raise money from the international bond markets, thus coming to the need of a bailout mechanism, to prevent an official bankruptcy. Ireland and Portugal had a similar fate. Currently bigger Euro member-states, such as Italy and France (and not only) are also threatened by such downgrades. The approach much of the European leadership and the intelligentsia has held vis a vis Credit Rating Agencies, is that their actions are either suspicious or biased, certainly not reflecting the truth of what actually is the case in the European interior. Before commenting on the "official" position I need to present a few facts about these credit Rating Agencies, their role and the way they were treated prior to the crash of 2008 by almost all governments and institutions.

Facts about Credit Rating Agencies

First of all by Credit Rating Agencies I am referring to the three major agencies, namely Moody's, Standard & Poors and Fitch. Those played a sinister role in the housing bubble in the United States, whose burst led to the collapse of Wall Street that caused the Great Recession (soon it will be four years old). The details are not important for now, but in general they provided top-notch ratings to "investments" (financial derivatives) that ended up being nothing but thin air, such as the infamous Collateralized Debt Obligations (CDO) of Lehman Brothers. This (among others) propped up the bubble, levered up banks, increased household debts, exposed more and more entities to the bubble, eventually causing what we have all been experiencing, ever since, not only in the form of the recession (reduced income - increased taxes), but also via massive bailouts to these same banks who took the money to then speculate against the hand that fed them - the states. The crash of 2008 has taught us two lessons with respect to Credit Rating Agencies: (i) that they were effectively tools to the crime by reinforcing speculation, (ii) that investors no longer show the same faith in them, but seek many other sources of information instead to evaluate their planned actions; this is also made clear by the fact that credit downgrades always come after a run on sovereign bonds that had already been well underway.

Second fact is governments, international institutions and major central banks such as the European Central Bank all showed trust in the evaluations of these Credit Rating Agencies. The ECB for instance was officially using their reports as a main input to evaluate the condition of the European financial system. It is unacceptable to have a European institution, a central bank who is among the most respected central banks in the globe, to offer such an important status (and thus power) to some private corporations. The purpose here is not to criticize the ECB in particular. The gist is that institutions, states, officials, were those who gave great power to Credit Rating Agencies. It is they who made credit ratings, and most importantly downgrades, comparable only to the "thumbs down" gladiators faced at the Colosseum in Ancient Rome (thumbs down meant death to the losing fighter).

With the above two in mind we can draw the following conclusions so far: (1) Credit Rating Agencies are not trustworthy, as they serve particular interests even though their ratings can occasionally reflect the truth, (2) their influence and power was increased dramatically thanks to the treatment they enjoyed by states and central banks across the world. These findings will now allow us to argue in favor or against the accusations of bias and suspicious behavior, coming from European policy-makers and intellectuals by considering the actual parameters of the Eurocrisis.

The Eurocrisis in short

The first fact is that the crisis in Europe is caused by the serious flaws in the architecture of the euro. These are the structural trade imbalances between periphery and center, the absence of a genuine fiscal union that would include a common treasury with the power to raise revenue, transfer funds, issue bonds of its own and the lack of a unified banking sector with harmonized supervision and regulation at a European level (other political and social issues are also integral, but are omitted for the sake of remaining focused on the article's subject). The crisis in Europe is self-fulfilling, since quasi-bankrupt banks hold the debt of stressed sovereigns - a vicious cycle that is reinforced by the absence of stabilizing mechanisms, of a circuit brake so to speak.

The second fact about the Eurocrisis is that bond investors are to a large extend European banks, who need not the advice of Credit Rating Agencies as they know better what is happening in their own states; while the rest of the international investors no longer attribute the same value to the ratings of the three major Credit Rating Agencies, because of their sinful past.

Conclusions

A good doctor is one who is capable of diagnosing the source of the illness, so as to provide a cure to it, if such a remedy exists. Similarly an objective analyst will have to identify the source of the trouble in Europe to suggest a solution, if such exists. With all of the above in mind my account is that the crisis is not caused nor reinforced by the doings of Credit Rating Agencies. I am not saying that they are not speculators, nor do I suggest that they are not to be blamed. I am only stating that the root of the crisis in Europe is internal.

The malignancies of the eurozone were numerous. Over-leveraged banks, highly indebted states, a European growth model that wastes resources and retards potential growth, a welfare system that functions as an obstacle to growth rather than a factor of it, an institutional framework that is highly bureaucratic, cumbersome and ineffective and finally a European Union that is increasing its structural democratic deficit and the distance it has from its citizens. These major issues, together with many others are all internal issues that are at the root of the crisis in Europe. Europeans themselves are the first to be blamed for what they are facing. After all speculation is the symptom not the cause. There can be no speculation over a robust economy, just like hyenas cannot attack a healthy lion.

The discussion against Credit Rating Agencies is but a red-herring, an attempt to put the blame on someone else. Yes they may be suspicious, yes they may be biased, yes they may be engaging in speculative behavior. But the source of the problem is the manner in which European integration was realized over the decades. It is the way in which Europeans envisioned their common future. It is the fault of Europeans who managed to create such a perverse and ill-shaped a structure, such as the whole European Union and in particular the Euro.

Europe will escape from the crisis only when it decides to face itself in the mirror. Only with self-criticism -- with cynicism -- will Europeans overcome their collective problems. Putting the blame on outside forces is an excuse that will cost Europe dearly.

Source: Protesilaos Stavrou

Full entry »»

Γιατί οι περισσότεροι οικονομολόγοι είναι πάντα λάθος

Η ίδια λογική ισχύει και σήμερα. Πηγή εικόνας: Carpe Diem

Όταν κάποιος ακούει τη λέξη "Οικονομικά" τα πρώτα πράγματα που του έρχονται στο μυαλό είναι μαθηματικά, γραφικές παραστάσεις και στατιστικά. Αυτό οφείλεται στο ότι οι πλείστοι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν μεθόδους που εφαρμόζονται στις θετικές επιστήμες - φυσική, χημεία κτλ - για να επαληθεύσουν τις θεωρίες και τις προβλέψεις τους. Τα οικονομικά όμως δεν είναι θετική επιστήμη, αλλά κοινωνική επιστήμη, όπως την ψυχολογία και την ανθρωπολογία. Η ποιοτική διαφορά μεταξύ θετικών και κοινωνικών επιστημών, είναι πως οι θετικές ασχολούνται με φυσικά φαινόμενα τα οποία είναι πάντα σταθερά και προβλέψιμα, οι δε κοινωνικές με ανθρώπινα όντα τα οποία είναι πάντα ασταθή και απρόβλεπτα.

Μεθοδολογία

Ο φυσικός ή ο χημικός μπορεί να παρατηρήσει για παράδειγμα τη σχέση μεταξύ θερμοκρασίας και πυκνότητας ενός στοιχείου και με βάση τα δεδομένα που θα συγκεντρώσει να ανακαλύψει μία σταθερή σχέση μεταξύ των δύο. Δηλαδή μπορεί να οδηγηθεί σε ένα φυσικό νόμο, όπου πάντοτε το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο αν η πράξη είναι η ίδια, όπως παράδειγμα το νερό πάντα θα μετατρέπεται σε πάγο αν η θερμοκρασία του βρίσκεται κάτω από ένα όριο. Αυτή η μεθοδολογία έχει βοηθήσει τα μέγιστα την ανθρωπότητα να εξελιχθεί καθώς καθιστά δυνατή την κατανόηση της φύσης γύρω μας, αλλά επίσης επιτρέπει την πρόβλεψη διάφορων φυσικών φαινομένων.

Την ίδια προσέγγιση υιοθετούν και κοινωνικοί επιστήμονες όπως οι κοινωνιολόγοι που προσπαθούν να ανιχνεύσουν κάποια σταθερά μεταξύ κοινωνικών φαινομένων, όπως ας πούμε του μεγέθους μίας πόλης και της εγκληματικότητας. Αντιστοίχως οι οικονομολόγοι προσπαθούν να ανακαλύψουν τέτοιες σταθερές μεταξύ διαφόρων οικονομικών στοιχείων, χρησιμοποιώντας ακριβώς τις ίδιες μεθόδους που χρησιμοποιούν οι θετικοί επιστήμονες. Έτσι μπορούν να βγάλουν το συμπέρασμα ότι αν αυξηθεί η συνολική κατανάλωση κατά 5% θα αυξηθεί και ο ρυθμός αποταμίευσης κατά ας πούμε 1%. Για τους οικονομολόγους αυτή η σταθερά τους βοηθά να κάνουν προβλέψεις για το που θα κινηθούν τα πράγματα ανάλογα με την πράξη. Δηλαδή αθροίζουν άτομα σε σύνολα και ατομικές πράξεις σε συλλογικές, με σκοπό να ανακαλύψουν σχέσεις ή και "νόμους", υπό συνθήκες που προσομοιάζουν σε αυτές του εργαστηρίου (αφαιρώντας δηλαδή αρκετές παραμέτρους).

Η σημασία του ατόμου

Η Αυστριακή θεώρηση των οικονομικών, την οποία εγώ ενστερνίζομαι (είμαι εκολαπτώμενος "αυστριακός"), θεωρεί πως αυτή η προσέγγιση των αθροισμάτων είναι εντελώς λανθασμένη. Θεωρεί δηλαδή πως αυτό που αποκαλούμε μακροοικονομία (η μελέτη των αθροισμάτων) ως παραπλανητική επιστήμη που συναθροίζει ανόμοια πράγματα και διαμορφώνει λανθασμένες θεωρίες. Το υποκείμενο των κοινωνικών επιστημών είναι ο άνθρωπος, που είναι απρόβλεπτος και διαφορετικός ως άτομο από τον άλλο άνθρωπο. Οι γεύσεις, προτιμήσεις και χαρακτηριστικά του καθένα διαφέρουν. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, χωρίς να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά.

Ενώ στις θετικές επιστήμες η εφαρμογή των μαθηματικών και η εξεύρεση σταθερών βοηθά τα μέγιστα και είναι απαραίτητη για την ορθή κατανόηση των φυσικών φαινομένων, στις κοινωνικές επιστήμες αυτή η μέθοδος είναι λανθασμένη και σίγουρα οδηγεί σε αποτελέσματα που αποκλίνουν από τις όποιες προβλέψεις. Ο λόγος έγκειται στο ότι θεωρούνται αθροίσματα ανθρώπων ως ενιαίες οντότητες που λειτουργούν με ομοιογενή και πάντα σταθερό τρόπο, ενώ αυτό δεν ισχύει καθόλου στην πραγματικότητα.

Πάρτε για παράδειγμα τον δείκτη τιμών καταναλωτή (consumer price index), το γνωστό κι ως "καλάθι της νοικοκυράς" το οποίο χρησιμοποιούμε ως μία ένδειξη για τον υπολογισμό του πληθωρισμού. Αυτό είναι ένας δείκτης στον οποίο προστίθενται οι τιμές μερικών βασικών προϊόντων που χρησιμοποιεί ο μέσος καταναλωτής, το μέσο νοικοκυριό, όπως είναι το γάλα, το ψωμί, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, το αυτοκίνητο και άλλα πράγματα που πάνω-κάτω όλοι χρησιμοποιούν. Εάν το άθροισμα του συνόλου των τιμών αυξηθεί κατά ένα ποσοστό λέμε ότι ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατά το αντίστοιχο ποσοστό άρα η αγοραστική δύναμη του κάθε ένα από εμάς μειώνεται. Αυτό όμως είναι λάθος, διότι οι τιμές των προϊόντων που αποτελούν το "καλάθι της νοικοκυράς" δεν κινούνται όλες προς την ίδια κατεύθυνση ούτε με τον ίδιο ρυθμό. Μπορεί για παράδειγμα η τιμή των αυτοκινήτων να μειωθεί χάρη σε ένα νέο τρόπο κατασκευής τους, ενώ η τιμή του γάλακτος και του ψωμιού να αυξηθεί σημαντικά γιατί ας πούμε δεν ήταν καλή η σοδειά ή γιατί αρρώστησαν οι αγελάδες.

Άρα αυτό που λέμε επίπεδο τιμών ουσιαστικά δεν υπάρχει. Επίσης οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα της επιλογής μεταξύ διαφόρων αγαθών με αποτέλεσμα να μη χάνουν στη πραγματικότητα την αγοραστική τους δύναμη. Εάν για παράδειγμα η τιμή του μήλου αυξηθεί πολύ ενώ του πορτοκαλιού μειωθεί ο καταναλωτής μπορεί να αγοράσει πορτοκάλια κι έτσι να μην χάσει την αγοραστική του δύναμη. Ή αν αυξηθεί η τιμή των αυτοκινήτων να προτιμήσει να μην αγοράσει αυτοκίνητο και να χρησιμοποιεί μέσα μαζικής μεταφοράς. Και αυτό ισχύει διαφορετικά για τον κάθε ένα από εμάς ανάλογα με τον χαρακτήρα, την κουλτούρα, τις προτιμήσεις κτλ. του καθενός. Συνεπώς δεν μπορεί να υπάρξει κάποιος "φυσικός νόμος" που να λέει ότι όλοι μας θα χάσουμε την αγοραστική μας δύναμη ή ότι όλοι θα προτιμήσουμε το πορτοκάλι από το μήλο ή το αυτοκίνητο από τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Υπάρχουν χιλιάδες ή εκατομμύρια αν προτιμάτε ανθρώπων και οι επιλογές είναι ουσιαστικά άπειρες, καθιστώντας αδύνατη την ακριβή πρόβλεψη της συμπεριφοράς των ατόμων.

Αυτό που οφείλει να κάνει η επιστήμη των οικονομικών δεν είναι η πρόβλεψη, αλλά η κατανόηση της πράξης του ατόμου. Κάτι που οι πλείστοι οικονομολόγοι ξεχνούν στην προσπάθεια τους να βρουν τη σωστή μαθηματική φόρμουλα που θα τους δώσει τα αποτελέσματα που θέλουν για να προβλέψουν ανθρώπινες συμπεριφορές, ωσάν ο άνθρωπος να ήταν ρομπότ. Τα αθροιστικά στοιχεία της μακροοικονομίας μας λένε λίγα πράγματα για την πραγματικότητα αλλά μας παραπλανούν πάρα πολύ, καθώς μας βάζουν στην λογική της απόλυτης μαθηματικοποίησης της ανθρώπινης φύσης και της καθόλα λανθασμένης αντίληψης ότι τα σύνολα ανθρώπων λειτουργούν με ακεραιότητα και συνοχή, κάτι που δεν έχει καμία σχέση με τον άνθρωπο, ούτε με την ανθρώπινη κοινωνία.

Αυτό που λέμε κοινωνικό σύνολο, λαός κτλ είναι αφηρημένες έννοιες ή γενικά χαρακτηριστικά που όμως δεν μπορούν να μας πουν τι βρίσκεται μέσα σε αυτά. Τα σύνολα δεν έχουν δική τους βούληση, ξεχωριστή από αυτοί των μελών τους. Δεν μπορούν να πάρουν αποφάσεις από μόνα τους. Δεν έχουν δικό τους μυαλό ή σώμα. Αυτή η παρατήρηση δεν λέγεται για να απορριφθούν οι έννοιες αυτές, αλλά για να τεθεί στη σωστή της βάση η επιστήμη των οικονομικών που είναι η εξήγηση των οικονομικών φαινομένων κι όχι η πρόβλεψη τους.

Γιατί οι περισσότεροι οικονομολόγοι είναι πάντα λανθασμένοι

Με βάση αυτά, η Αυστριακή σχολή σκέψης, θεωρεί όπως προανέφερα τη μακροοικονομία ως επιστήμη που παραπλανά παρά διαφωτίζει. Προσπαθεί να συναθροίσει ανόμοια πράγματα και να εφαρμόσει μαθηματικά σε "σταθερές" που δεν υφίστανται. Ως εκ τούτου οι "Αυστριακοί", συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μου, είναι πολύ επιφυλακτικοί στη χρήση μαθηματικών και στατιστικών μεθόδων και τεχνικών, που αποτελούν βασικό γνώρισμα του κυρίως ρεύματος των οικονομολόγων (αυτών που θα δείτε στα σχολεία, στις τηλεοράσεις, στις κεντρικές τράπεζες, στα υπουργεία κτλ). Πρέπει να κατανοούμε τη φύση, τη ποιότητα της επιλογής κι όχι να επιχειρούμε να την προβλέψουμε, διότι πάντα θα πέφτουμε έξω.

Θα ισχυριστεί όμως κάποιος πως υπάρχει και η μικροοικονομία στο κυρίως ρεύμα των οικονομικών, που πραγματεύεται τις επιλογές του ατόμου. Θεωρεί τον άνθρωπο ως ορθολογιστή που πάντα αποσκοπεί στη μεγιστοποίηση του κέρδους του και που πάντα σκέφτεται οριακά για να μεγιστοποιήσει το όφελος του.

Η απάντηση σε αυτό είναι ότι πρώτον δεν είναι όλοι οι άνθρωποι το ίδιο και δεν σκέφτονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Επειδή δεν μπορούμε να μπούμε στο μυαλό κανενός για να γνωρίζουμε επ' ακριβώς πως σκέφτεται και λειτουργεί η συζήτηση περί "ορθολογιστή" και "κερδοσκόπου" ανθρώπου τίθεται σε λανθασμένη βάση, οδηγώντας σε στρεβλωμένα συμπεράσματα, διότι πάλι δημιουργεί την ψευδαίσθηση της δυνατότητας πρόβλεψης.

Αυτό δεν σημαίνει πως δεν μπορούμε να κατανοήσουμε καθόλου τον άνθρωπο. Είναι όμως ποιοτικά διαφορετικό να προσεγγίζουμε την επίδραση εξωτερικών φαινομένων με υποκειμενικό τρόπο από το να τα θεωρούμε όλα αντικειμενικά ίδια. Αυτή είναι εν τέλει η ουσία της ορθής μελέτης των οικονομικών φαινομένων και της οικονομίας, κι όχι οι γενικολογίες, οι αφηρημένες έννοιες, η εξαπλούστευση, η μαθηματικοποίση του ανθρώπου που τελικά δεν οδηγούν σε σωστά συμπεράσματα αλλά σε διεστραμμένες αντιλήψεις που γεννούν κάκιστες πολιτικές.

Οι πλείστοι οικονομολογοι είνα συνήθως λανθασμένοι διότι η μεθοδολογία τους είναι προβληματική. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως η τωρινή κρίση έχει στην ουσία στείλει στο τάφο πολλές θεωρίες και απόψεις που πριν κυριαρχούσαν στο χώρο και καθόριζαν (δυστυχώς) τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Πρώτο σχόλιο για την εξεύρεση φυσικού αερίου στη Κύπρο

Άλλο πράγμα είναι η εξεύρεση φυσικών πόρων κι άλλο η αύξηση του πλούτου.
Πηγή εικόνας: ikypros

Σήμερα έγινε η πρώτη επίσημη ανακοίνωση σχετικά με τα αποτελέσματα των ερευνών για φυσικό αέριο στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα ikypros.com ο Πρόεδρος Χριστόφιας έκανε τις εξής δηλώσεις:

Η εταιρεία Noble Energy εντόπισε φυσικό αέριο καθαρού πάχους 310 περίπου ποδών. Το βάθος της γεώτρησης έφθασε τα 5.861 μέτρα, σε βάθος νερού 1.689 μέτρα.

Τα αρχικά δεδομένα που έχουν προκύψει από την ερευνητική γεώτρηση και τους ελέγχους αξιολόγησης που διενεργήθηκαν δεικνύουν την ύπαρξη κοιτάσματος φυσικού αερίου, σε όγκο που εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ των πέντε με οκτώ τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών με μέσο όρο τα εφτά τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια

Έχω να πω τα εξής σχετικά με αυτή την εξέλιξη. Πρώτον είναι θετικό ότι όντως υπάρχει φυσικός πλούτος στο οικόπεδο της ΑΟΖ που έγιναν οι έρευνες. Αυτό εν δυνάμει θα είναι θετικό για τον τόπο καθώς μπορεί να ανοίξει νέες θέσεις εργασίας, να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, να αυξήσει τα έσοδα του κράτους.

Δεύτερον υπάρχουν πολλά τεχνικά ζητήματα τα οποία μένουν ανοικτά καθώς και πολλά ερωτήματα τα οποία δεν απαντώνται. Από τεχνικής πλευράς δεν γνωρίζουμε ακόμα το κόστος της εξόρυξης, πότε αυτή θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία, πως ανταποκρίνονται τα τεχνολογικά μέσα στη σεισμογενή περιοχή μας και πόσο εύκολο είναι να αντληθεί ο πόρος αυτός από το βάθος στο οποίο βρίσκεται. Επίσης το θέμα εφάπτεται άλλων πτυχών πολιτικής όπως εξωτερική πολιτική και άμυνα. Το σκηνικό σε επίπεδο διεθνών σχέσεων είναι ιδιαίτερα ρευστό τόσο γιατί εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, όσο και γιατί δεν γνωρίζουμε τον τρόπο με τον οποίο θα κινηθεί η κάθε πλευρά στη σκακιέρα. Όσον αφορά τα ερωτήματα που τίθενται αυτά αφορούν κυρίως τις συμφωνίες που έχουν γίνει μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και της Noble Energy, ως και τις διακρατικές συμφωνίες με άλλα κράτη όπως το Ισραήλ. Πόσο τοις εκατό από τα κέρδη θα παίρνει η Κυπριακή Δημοκρατία, πόσο οι υπόλοιποι και υπό ποιους όρους;

Τρίτον οι φυσικοί πόροι είναι σίγουρα ευλογία για ένα τόπο αλλά μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν και κατάρα. Δεν θέλω να είμαι απόλυτος σε αυτό ούτε να κάνω παραλληλισμούς με άλλα κράτη απλά θέλω να θέσω ορισμένους προβληματισμούς. Ένας φυσικός πλούτος που μπορεί να φέρει απρόσμενα κέρδη δύναται να δημιουργήσει την ψευδή εντύπωση πως πλέον μπορούμε να χαλαρώσουμε και να απολαύσουμε τη ζωή και το πλούτο μας ξέγνοιαστοι όπως ο πάντοτε επίκαιρος Τζίτζικας στον αξεπέραστο μύθο του Αισώπου (Ο Τζίτζικας και ο Μέρμηγκας). Πολλά μπορούν να συμβούν όπως για παράδειγμα η κυβέρνηση να αρχίσει να δίνει γενναία επιδόματα από εδώ κι από εκεί, οι δαπάνες του κράτους να μην υπολογίζονται με προσοχή, τα αιτήματα για περισσότερες "δωρεάν" υπηρεσίες και αγαθά να πληθύνουν κ.ο.κ. Με άλλα λόγια η παραγωγικότητα της κάθε επιχείρησης ή του κάθε εργαζόμενου μπορεί να μειωθεί σημαντικά. Δεν ισχυρίζομαι ότι θα είναι αναγκαστικά έτσι τα πράγματα απλά λέω "μήπως".

Τέταρτον η κυβέρνηση μπορεί να υποπέσει στο λάθος να συμπεριλάβει σε προϋπολογισμούς εκτιμώμενα έσοδα από το φυσικό αέριο και να κάνει ανοίγματα στηριζόμενη πάνω σε αυτά. Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον ρίσκο στα δημόσια οικονομικά καθώς αν κάτι πάει στραβά τότε ο προϋπολογισμός μπορεί να παρεκκλίνει σημαντικά από την αρχική του πορεία. Άλλωστε είναι πάντα σοφό να μην βάζουμε όλα μας τα αυγά στο ίδιο καλάθι, γιατί με ένα χτύπημα πάνε όλα.

Δεν θέλω να είμαι απαισιόδοξος ούτε να γίνω μάντης κακών, αλλά ούτε και να μειώσω το όποιο έργο της κυβέρνησης. Απλά θέλω να υπογραμμίσω πως άλλο πράγμα είναι η εξεύρεση φυσικών πόρων κι άλλο η αύξηση του πλούτου. Τα δύο δεν πάνε αναγκαστικά χέρι-χέρι (μακάρι στη περίπτωση μας να πάνε βέβαια). Καλή μας τύχη αλλά να ξέρετε πως έχουμε πολύ δρόμο ακόμα.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Η έξοδος από το ευρώ είναι αυτοκτονία κι όχι εθνική λύση

Το κόστος της επιστροφής στη δραχμή θα είναι μεγαλύτερο από το όφελος.

Πολλαπλασιάζονται οι υποστηρικτές της άποψης πως η Ελλάδα πρέπει να αποχωρήσει από το Ευρώ και να επανεισάγει τη δραχμή με σκοπό την καλύτερη ανάκαμψη από τη κρίση. Μεταξύ αυτών είναι επιφανείς νομπελίστες οικονομολόγοι όπως ο Paul Krugman, κι άλλοι "σταρ" της οικονομίας όπως ο Nouriel Roubini. Πρόσφατα προστέθηκαν και κάποιες μεγάλες τράπεζες και διάφοροι άλλοι τοκογλύφοι όπως ο George Soros που προφανώς αποφάσισαν να παραμερίσουν τις όποιες κερδοσκοπικές μανίες τους για χάριν του "εθνικού καλού" της Ελλάδας. Πέραν των Ευρωπαίων, Αμερικανών κι άλλων που ζητούν έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ υπάρχουν κι εσωτερικές δυνάμεις που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της πολιτικής του τόπου. Μεταξύ αυτών κόμματα ή πολιτικά σχήματα της αριστεράς, αλλά όπως πάντα και διάφοροι υπερ-πατριώτες που με προμετωπίδα ορισμένες ψευδοθεωρίες προσπαθούν να επαναφέρουν "τη δραχμούλα μας" - το "εθνικό μας νόμισμα". Αν και για τους διεθνείς υποστηρικτές της δραχμής μπορούμε να πούμε πολλά για τις προθέσεις τους, για τους εν Ελλάδι δραχμολάγνους το μόνο που αρκεί να πούμε είναι πως πλανώνται πλάνην οικτράν, καθώς αγνοούν πολλές παραμέτρους του θέματος. Δεν κρίνω τις προθέσεις κανενός Έλληνα ούτε αμφισβητώ τον πατριωτισμό του. Μιλώ αποκλειστικά για τις ιδέες τους και τις πολιτικές που επιθυμούν να εφαρμόσουν, τις οποίες θεωρώ λανθασμένες.

Η έξοδος από το ευρώ και η επιστροφή στη δραχμή, μας λένε ότι θα δώσει τη δυνατότητα στην Ελλάδα να υποτιμήσει το νόμισμα της κι έτσι να γίνουν πιο φτηνές για τους ξένους οι εξαγωγές της. Δηλαδή ισχυρίζονται πως θα μπορέσει η χώρα να γίνει ξανά ανταγωνιστική μέσα από την συναλλαγματική υποτίμηση των εξαγωγών της. Εάν το θέμα ήταν μόνο οι εξαγωγές, τότε ναι σίγουρα τα Ελλαδικά προϊόντα/υπηρεσίες θα γίνουν πιο φτηνά κι άρα ελκυστικότερα για τους ξένους. Αυτό όμως δεν αρκεί για να πούμε ότι μία οικονομία γίνεται ανταγωνιστικότερη. Τι γίνεται με τις εισαγωγές; Πως η υποτίμηση του εγχώριου συναλλάγματος επηρεάζει τις τιμές κι άρα την αγοραστική δύναμη του Έλληνα εισαγωγέα και της Ελληνικής οικονομίας στο σύνολο της; Εδώ πρέπει να δούμε το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας, δηλαδή πόσα εισάγει και πόσα εξάγει ανά έτος. Είναι γεγονός πως οι εισαγωγές της Ελλάδας είναι περίπου 2.6 φορές ακριβότερες από τις εξαγωγές της (σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος).

Οι εισαγωγείς της χώρας, δηλαδή όλα τα καταστήματα που πουλούν διεθνείς φίρμες, ή οι επιχειρήσεις λιανικού και χονδρικού εμπορίου που εισάγουν και πωλούν προϊόντα που δεν παράγονται στην Ελλάδα, όπως βιομηχανικά είδη, θα βρεθούν όλοι σε δυσμενή θέση, καθώς όλα αυτά θα γίνουν ακριβότερα ανάλογα με την υποτίμηση της δραχμής (μεγαλύτερη υποτίμηση - μεγαλύτερο το κόστος εισαγωγής). Επειδή λοιπόν αυτός ο τομέας της οικονομίας είναι πολύ μεγαλύτερος από τον εξαγωγικό, το προστιθέμενο κόστος πάνω στην οικονομία στο σύνολο της θα είναι σαφώς μεγαλύτερο από το όποιο κέρδος.

Για να μπορέσει να ισχύει αυτό που λένε ότι η Ελλάδα θα γίνει πιο ανταγωνιστική πρέπει οι εξαγωγές να υπερκαλύψουν το κόστος των εισαγωγών. Αυτό είναι πολύ απλά αδύνατο μέσα από την υποτίμηση του νομίσματος. Πρέπει να ανατραπεί αυτό το ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο για να γίνει η Ελλάδα ανταγωνιστικότερη κι αυτό δυστυχώς γίνεται μόνο μέσα από τη δύσκολη οδό των μεταρρυθμίσεων, του εκσυγχρονισμού και της άρσης προνομίων και υπέρ-προνομίων που απολαμβάνουν ορισμένες ομάδες έναντι των υπολοίπων.

Επίσης η ανταγωνιστικότητα την οποία ευαγγελίζονται οι διάφοροι είναι μονοδιάστατη. Αγνοεί πλήρως το θέμα του πληθωρισμού και της κατάστασης της πραγματικής οικονομίας. Με κάθε υποτίμηση της δραχμής ο πληθωρισμός στο εσωτερικό της χώρας, ήτοι η αύξηση των τιμών, θα αυξάνεται (όχι αυτόματα αλλά σε βάθος χρόνου). Κάθε αύξηση των τιμών τη στιγμή που οι μισθοί ένεκα της ύφεσης δεν θα αυξάνονται, σημαίνει πως η αγοραστική δύναμη του μέσου καταναλωτή/μισθωτού θα συρρικνώνεται άρα θα μειώνεται και η δυνατότητα του για κατανάλωση. Εάν μειώνεται η αγοραστική δύναμη της βάσης της οικονομίας τότε ούτε οι επιχειρήσεις μπορούν να πουλήσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους - άρα ούτε να εργοδοτήσουν κόσμο.

Εδώ θα πει κάποιος ότι αυτό θα μπορεί να υπερκαλυφθεί από τη χορήγηση χαμηλότοκων δανείων από τις ιδιωτικές τράπεζες που πλέον θα δανείζονται από την Κεντρική Τράπεζα της Ελλάδας που θα ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική. Αυτό όμως είναι και πάλι λάθος καθώς αγνοεί ότι πρώτον οι Ελληνικές τράπεζες δεν θα απολαμβάνουν τις διεθνείς αγορές όπως τότε που ήταν μέσα στο ευρώ, συνεπώς και η διάθεση τους να δώσουν φτηνά/εύκολα δάνεια δεν θα υπάρχει. Επίσης θα είναι αδύνατο να δανείσουν κάτω από το όριο του πληθωρισμού (δεν θα είναι τουλάχιστον 5%;) διότι αυτό συνεπάγεται στην ουσία δάνειο με αρνητικό επιτόκιο (δανείζω 100, παίρνω π.χ. 95 - παράλογο).

Κι πάλι όμως θα απαντήσει κάποιος ότι το κράτος θα κρατικοποιήσει τις τράπεζες για να ελέγξει τη ροή του χρήματος, άρα ουδέν πρόβλημα. Δύο σημεία χρίζουν αναφοράς σε αυτή τη περίπτωση. Πρώτον ποιος σοβαρός επενδυτής του εξωτερικού θα επενδύσει ποτέ στην Ελλάδα όταν οι τράπεζες είναι ελεγχόμενος από ένα χρεοκοπημένο και κατά γενική ομολογία αφερέγγυο κράτος; Κανένας είναι η απάντηση. Που σημαίνει ότι η χώρα θα ζει σε καραντίνα για πολλά χρόνια. Δεύτερο σημείο για τις κρατικοποιημένες τράπεζες. Εάν το κόστος της πίστωσης μειωθεί τη στιγμή που ο πληθωρισμός αυξάνεται (δηλαδή που μειώνεται η πραγματική αξία της δραχμής), τότε αυτό που επιτυγχάνεται σε βάθος χρόνου είναι μία μεγαλοπρεπής φούσκα που θα φέρει νέες κρίσεις και νέα προβλήματα. Άλλωστε αυτή είναι εν συντομία η οικονομική ιστορία της Ελλάδας από το 1821. Φούσκα επί φούσκας και χρέος πάνω στο χρέος εις βάρος της πραγματικής οικονομίας και της υγιούς ανάπτυξης.

Τέλος επικαλούνται οι δραχμολάγνοι τη περίπτωση της Αργεντινής για να υποστηρίξουν τη θέση τους. Μας λένε ότι η Αργεντινή κατάφερε να απεγκλωβιστεί από την ισοτιμία του συναλλάγματος της με το δολάριο και να ξαναμπεί στο δρόμο της ανάπτυξης. Πρώτον η κατάσταση της Ελλάδας δεν συγκρίνεται με την Αργεντινή διότι στην Αργεντινή ο κόσμος χρησιμοποιούσε το εθνικό νόμισμα κι όχι δολάρια. Απλά η ισοτιμία με το δολάριο ήταν σταθερή. Στην Ελλάδα όμως ο κόσμος χρησιμοποιεί ευρώ κι όχι δραχμές που έχουν σταθερή ισοτιμία με το ευρώ. Αυτό είναι τεράστια διαφορά. Η αρνητική ψυχολογία της επιστροφής στη δραχμή, η δεδομένη υποτίμηση της αλλά και η αβεβαιότητα για το μέλλον μακριά από το ευρώ, σε συνδυασμό με τις μαζικές αλλαγές σε πολλούς τομείς της πολιτείας προς προσαρμογή στα νέα δεδομένα, θα δημιουργήσουν ένα κλίμα υπέρ των "σκληρών" νομισμάτων ή των πολύτιμων μετάλλων. Η εισαγωγή της δραχμής με ανταλλαγή την απόσυρση του ευρώ θα δημιουργήσει μία μαύρη αγορά για το ποιος θα πάρει πρώτος το "σκληρό" ευρώ που θα ανταλλάζεται με πολλές "αδύναμες" δραχμές. Αυτό σίγουρα δεν θα βοηθήσει την οικονομική δραστηριότητα, παρά μόνο να περιπλέξει την ήδη περίπλοκη κατάσταση.

Εξ' άλλου αν το νόμισμα είναι κριτήριο ανταγωνιστικότητας γιατί να μην έχουν οι διαφορετικές περιφέρειες της Ελλάδας διαφορετικό νόμισα; Άλλο τα βουνά της Ηπείρου κι άλλο η Αθήνα, για να μπορούν να "ανταγωνίζονται" καλύτερα; Τα επιχειρήματα θα μπορούσαν κι εδώ να είναι τα ίδια με αυτά που χρησιμοποιούν οι υποστηρικτές της δραχμής, ακόμα κι αν ακούγεται περίεργο.

Όπως προείπα, δεν αμφισβητώ τις προθέσεις κανενός. Όλοι για το καλό της Ελλάδας πασχίζουν ή τουλάχιστον έτσι θέλω να πιστεύω εγώ ο καλοπροαίρετος. Αλλά καλώς ή κακώς αυτό που μετράει στην πολιτική είναι το αποτέλεσμα κι όχι οι προθέσεις. Το κόστος της εξόδου από το ευρώ θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το όφελος. Πρόκειται για ομαδική αυτοκτονία κι όχι εθνική λύση. Αυτό που πρέπει να δούμε είναι πως θα αντιμετωπιστούν τα πραγματικά προβλήματα κι αυτό γίνεται μόνο μέσα από ριζικές αλλαγές στις πολιτικές επιλογές αλλά και τους θεσμούς κι όχι μέσα από φούσκες και "μαγικές" λύσεις, που στο τέλος της ημέρας θα ευνοήσουν μόνο μία πλουτοκρατική ελίτ που θα φέρει τα χρήματα της από την Ελβετία για να εξαγοράσει την υποτιμημένη Ελλάδα για ψίχουλα - για "ένα ψωμί κι ένα χαλούμι (κυπριακό τυρί)" που λέμε κι εμείς οι Κύπριοι.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Το δάνειο της Ρωσίας και η δυναμική του δημοσίου χρέους της Κύπρου

Πηγή εικόνας: Πρώτο Θέμα

Εξασφαλίσαμε το δάνειο από τη Ρωσία ύψους 2.5 δις ευρώ, διάρκειας 4.5 ετών με ετήσιο επιτόκιο 4.5% και "ανακουφιστήκαμε" καθώς βρήκε η κυβέρνηση το ρευστό που είχε ανάγκη για να χρηματοδοτήσει τα έξοδα που έχει αυτή την περίοδο, με ένα από αυτά να είναι ο 13ος μισθός στους 70.000 δημοσίους υπαλλήλους που κοστίζουν το 1/3 των ετήσιων δημοσίων δαπανών. Το δάνειο από τη Ρωσία που μας το παρουσιάζει ο Υπουργός Οικονομικών, Κίκης Καζαμίας, ως "μάννα εξ ουρανού" είναι φυσικά ένα κανονικό δάνειο που προστίθεται πάνω στο δημόσιο χρέος που εκτιμάται πως θα ξεπεράσει το 67% του ΑΕΠ. Ο σκοπός που το πήραμε είναι για να μπορέσει η κυβέρνηση να αποφύγει τις αναγκαίες βαθιές τομές στο σπάταλο και αντιπαραγωγικό κράτος. Δηλαδή δανειστήκαμε από τη Ρωσία, με όρους που είναι αδιαφανείς (φυσικό αέριο μήπως;) για να διαιωνίσουμε τις λανθασμένες πολιτικές που μας έφεραν στον προθάλαμο ουσιαστικά ενός μηχανισμού διεθνούς υποστήριξης όπως αυτόν που "απολαμβάνει" η Ελλάδα.

Το δημόσιο χρέος της Κύπρου εκτιμάτε πως θα είναι μερικές ποσοστιαίες μονάδες πάνω από το 60% του ΑΕΠ, που είναι το επιτρεπτό όριο σύμφωνα με τα κριτήρια του Μάαστριχτ που ισχύουν για τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης. Με βάση αυτό κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι η Κύπρος δεν έχει κρίση χρέους διότι βρίσκεται κοντά σε αυτό το όριο. Άλλωστε μερικές ποσοστιαίες μονάδες δεν αποτελούν πρόβλημα γιατί μπορούν να καλυφθούν σχετικά εύκολα. Είναι αλήθεια πως το εκτιμώμενο 67% δημόσιο χρέος της Κύπρου δεν είναι από μόνο του ένα ανησυχητικό νούμερο, αλλά θα ήταν λάθος να το δούμε ως κάτι στατικό και να μην αναλογιστούμε μία σειρά παραμέτρων που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τη δυναμική του χρέους κι αν όντως αυτή γεννά αμφιβολίες.

Πρώτον, το δημοσιονομικό έλλειμμα, ήτοι το έλλειμμα που έχει το κράτος ανά έτος στον προϋπολογισμό του, είναι πάνω από 6% που σημαίνει δύο πράγματα: (1) ζούμε με δανεικά, (2) συσσωρεύουμε χρέη.

Δεύτερον, οι κυπριακές τράπεζες είναι εκτεθειμένες στην ελληνική κρίση και έχουν ένα κενό στην κεφαλαιακή τους επάρκεια της τάξεως των 3.5 δις ευρώ. Αυτό το νούμερο προκύπτει μέσα από τα τελευταία τεστ αντοχής που δημοσιεύτηκαν τον Ιούλιο καθώς επίσης και από τα αποτελέσματα της Ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής της 26ης Οκτωβρίου, όπου αποφασίστηκε ο τρόπος ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Σε περίπτωση που αυτό το κενό που έχουν οι τράπεζες στα βασικά ίδια κεφάλαια τους δεν μπορέσουν να το καλύψουν από μόνες τους αντλώντας κεφάλαια από την αγορά, θα αποταθούν στο κράτος για στήριξη. Κι επειδή δεν υπάρχει περίπτωση να καλυφθεί αυτό το ποσό από την αγορά λόγω της ύφεσης που βιώνουμε και της αβεβαιότητας που είναι διάχυτη, είναι λογικό να αναμένουμε κρατική παρέμβαση. Για το Κυπριακό κράτος η κάλυψη ενός ποσού 3.5 δις ισοδυναμεί με περίπου 20% του ΑΕΠ. Δηλαδή αν η Κύπρος χρειαστεί να στηρίξει τις ιδιωτικές τράπεζες τότε το δημόσιο χρέος θα πάει μονομιάς πάνω από το 80%-90% (ανάλογα με το πόσα λεφτά θα δοθούν στις τράπεζες) που ξεκινά να είναι μη βιώσιμο. Αυτό είναι και το πιο πιθανό σενάριο αναφορικά με το θέμα της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών (να σημειώσω σε αυτό το σημείο πως δεν θεωρώ ότι τα αποτελέσματα των τεστ αντοχής αντανακλούν την πραγματικότητα καθώς βασίστηκαν πάνω σε γενναίες υποθέσεις και λογιστικές μεθόδους που στόχο είχαν να κρύψουν τις διαστάσεις του προβλήματος - οι μαύρες τρύπες των τραπεζών σε ευρωπαϊκό επίπεδο μάλλον είναι μεγαλύτερες, άρα ίσως και της Κύπρου).

Τρίτον, η ανάπτυξη της οικονομίας θα κινηθεί κοντά στο 0% που σημαίνει ότι η ανεργία πιθανώς θα αυξηθεί διότι δεν θα ανοίγουν νέες θέσεις εργασίας ενώ οι εργοδότες θα σφίγγουν τα ζωνάρια απολύοντας κόσμο, φοβούμενοι βαθύτερη ύφεση. Μεγαλύτερη ανεργία σημαίνει περισσότερα άτομα θα ζητούν ανεργειακά επιδόματα. Τα επιδόματα αυτά παρέχονται φυσικά από το κράτος αλλά το κράτος δεν έχει δικά του λεφτά, παρά μόνο τα λεφτά που εισπράττει από τους φόρους. Αν το κόστος της ανεργίας αυξηθεί για το κράτος τη στιγμή που τα έσοδα του από τους φόρους θα είναι μειωμένα οι επιλογές θα είναι δύο: είτε θα αυξήσει τους φόρους σε μία απέλπιδα και μάταιη προσπάθεια να αντλήσει περισσότερα από την αγορά σε βάρος της κοινωνίας-αγοράς, είτε θα χρηματοδοτήσει το επιπλέον κόστος μέσα από δανεισμό, που προστίθεται στο δημόσιο χρέος. Εάν ακολουθηθεί η πρώτη επιλογή της φορομπηχτικής πολιτικής, τάχα της "φορολόγησης του πλούτου", αυτό που θα επιτευχθεί είναι η επιτάχυνση της καθοδικής πορείας της οικονομίας διότι οι αυξημένοι φόροι αποτελούν ένα βαρύ φορτίο για τους ήδη πιεσμένους από την ύφεση εργοδότες. Κι αν οι εργοδότες δεν έχουν δουλειά τότε η ανεργία θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο ανανεώνοντας τον φαύλο κύκλο. Αν ακολουθηθεί η δεύτερη γραμμή, αυτή του δανεισμού για την κάλυψη του κόστους (όπως το δάνειο από τη Ρωσία) τότε γίνεται εύκολα αντιληπτό πως μπαίνουμε σε μία δύνη χρέους όπου νέα δάνεια καλύπτουν τα παλιά μεγεθύνοντας τα προβλήματα στην πραγματική οικονομία καθώς η δομή του κεφαλαίου διαστρεβλώνεται σε μη παραγωγικές δαπάνες και λανθασμένα κίνητρα.

Τέταρτον, το μοντέλο ανάπτυξης που ακολούθησε η Κύπρος όλα αυτά τα χρόνια έχει τα εξής χαρακτηριστικά που θα τα αναφέρω ακροθιγώς. Παρεμβατικό -"κοινωνικό" κράτος που μέσα από τις παρεμβάσεις του έχει δημιουργήσει πολλά διεστραμμένα κίνητρα όπως για παράδειγμα την ροπή όλων να γίνουν κυβερνητικοί υπάλληλοι, κι επειδή οι πολιτικοί έχουν κι αυτοί τη ροπή στις πελατειακές σχέσεις καταλήξαμε να έχουμε ένα υπέρογκο δημόσιο τομέα. Αυτό σε συνδυασμό με τις λανθασμένες παρεμβατικές πολιτικές που δημιουργούσαν τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που είχαν ως αρχικό σκοπό, διαμόρφωσαν ένα ιδιωτικό τομέα που δεν είναι όσο ανταγωνιστικός θα έπρεπε. Οι ακριβείς διαστάσεις αυτού του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας δεν είναι της παρούσης αλλά από την στιγμή που το κράτος θα βασιστεί πάνω στον ιδιωτικό τομέα για τα χρέη του, είναι καλό να έχουμε κατά νου πως αυτός δεν σηκώνει πολλά βάρη, και πως σίγουρα δεν είναι το Αμάλθειον Κέρας (μυθικό σύμβολο αφθονίας - πηγή ανεξάντλητου πλούτου) που νομίζουν ορισμένοι. Επίσης η οικονομία μας βασίζεται πάνω στην παροχή υπηρεσιών (πέραν του 70%), ένα μεγάλο μέρος της οποίας σχετίζεται με τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τα ξένα κεφάλαια που έρχονται στην Κύπρο. Σε καλούς καιρούς αυτές οι υπηρεσίες είναι ευλογία παράγοντας αρκετό πλούτο, αλλά έχουν το μειονέκτημα πως αν κάτι πάει στραβά, όπως η τωρινή κρίση, τότε μπορούν πολύ εύκολα να εξανεμιστούν, διότι στηρίζονται σε ξένα κεφάλαια που μπορούν εν δυνάμει να αποσυρθούν ανά πάσα στιγμή.

Υπάρχουν κι άλλα πολλά που συντελούν στην τροφοδότηση της αρνητικής δυναμικής του χρέους που όμως είναι δευτερεύοντα σε σημασία σε σχέση με αυτά που ανέφερα. Το θέμα είναι πως αυτή τη στιγμή η Κύπρος έχει ένα δημόσιο χρέος που στα χαρτιά είναι μικρό και ελεγχόμενο αλλά στην πράξη, με βάση όλες τις αρνητικές ροπές της οικονομίας που υπάρχουν μπορεί πολύ εύκολα να φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη και να γίνει μη βιώσιμο. Είναι λάθος να σκεφτόμαστε στατικά κι αυτό ισχύει για όλα τα πράγματα. Πρέπει να βλέπουμε τις δυναμικές που δρουν σε κάθε περίπτωση. Τέλος να πω πως τα μέτρα που ελήφθησαν με στόχο τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος από 6% σε 2.5% για το 2012 θα αποδειχτούν ανεπαρκείς και θα πέσουν πάρα πολύ έξω από τους στόχους τους διότι βασίζονται πάνω στην καθόλα λανθασμένη αντίληψη της στασιμότητας των παραγόντων, ενώ στην οικονομία όλα αλληλεπιδρούν κι όλα είναι ρευστά (και δεν ανέφερα καν την κρίση στην υπόλοιπη ευρωζώνη που θα χειροτερέψει και θα μας επηρεάσει αρνητικότατα).

Με αυτά κατά νου θεωρώ ανώριμα τα πανηγύρια που στήσανε ορισμένοι μόλις εξασφαλίσαμε το δάνειο από τη Ρωσία. Ναι σίγουρα με αυτά τα λεφτά θα φάνε κάποιοι παραγεμισμένες γαλοπούλες και σιροπιασμένα μελομακάρονα, αλλά σε βάθος χρόνου η κατρακύλα θα συνεχιστεί κι δεν υπάρχει κάτι να την σταματήσει. Οπότε καλή σας όρεξη με το Ρωσικό χρήμα αλλά μη δω να διαμαρτύρεστε όταν έρθει η τρόικα με το μαστίγιο κι αρχίσει να κόβει από εδώ κι από εκεί.

Πηγή: Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Σχετικά με τους αρχικλέφτες της υφηλίου που ανέφερε ο Πρόεδρος Χριστόφιας

Οι διεθνής αγορές είναι οι "αρχικλέφτες της υφηλίου"
Πηγή εικόνας: TVXS

Σε πρόσφατες δηλώσεις του ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας χαρακτήρισε τις διεθνείς αγορές ως τους "αρχικλέφτες της υφηλίου", τονίζοντας πως η κρίση είναι συστημική και τη πληρώνουν οι πιο μικροί. Αυτά που είπε ο κύριος Χριστόφιας έχουν μία μεγάλη δόση αλήθειας, παρόλα αυτά αποκρύβουν τις βραδυφλεγείς βόμβες που έθεσαν στα θεμέλια των κρατών και της πραγματικής οικονομίας αλλεπάλληλες κακές πολιτικές σε διεθνές αλλά και εγχώριο/εθνικό επίπεδο. Ο Πρόεδρος υποπίπτει στο ίδιο σφάλμα που κάνουν όλοι όσοι θέλουν να πολεμήσουν "το σύστημα" αποδίδοντας όλα τα δεινά της ανθρωπότητας στην απληστία, ήτοι σε μία έκφανση της ανθρώπινης φύσης - εξ ου και ο χαρακτηρισμός "αρχικλέφτες". Είναι γεγονός πως η μοναδική κινητήριος δύναμη των διεθνών αγορών είναι η αχαλίνωτη κερδοσκοπία, η σκληρή και ψυχρή επιδίωξη του κέρδους που δεν γνωρίζει αξίες και δεν έχει όρια. Αλλά αυτή είναι μόνο η μία διάσταση του θέματος και όπως προανέφερα, είναι λάθος να εστιάζουμε μόνο σε αυτή και να αγνοούμενα τις ωρολογιακές βόμβες των λανθασμένων πολιτικών επιλογών που στη προσπάθεια τους να κάνουν λειτουργήματα καταλήγουν να δημιουργούν τα αντίθετα αποτελέσματα.

Πρώτα απ' όλα πρέπει να εντοπίσουμε τη ρίζα του προβλήματος που όντως είναι συστημικό. Αυτή βρίσκεται αρκετές δεκαετίες πίσω τουλάχιστον μετά το τέλος του Μπρέττον Βούντς (Bretton Woods) στα 1971 όταν η ΗΠΑ αποφάσισαν να διακόψουν την μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό καθιστώντας το δολάριο ως ένα ακόμα νόμιμο/παραστατικό νόμισμα που η συναλλαγματική ισοτιμία του θα ήταν κυμαινόμενη. Παραστατικό νόμισμα (fiat currency) σημαίνει νόμισμα το οποίο δεν στηρίζεται πάνω σε κάποια πραγματική ποσότητα πλούτου, ούτε σε κάποια σταθερά, όπως το χρυσό, αλλά μόνο πάνω στην υπόσχεση της κυβέρνησης και της κεντρικής τράπεζας ότι η αξία αυτού του χρήματος είναι εγγυημένη. Από μόνο του αυτό το σύστημα του "αέρα" δεν είναι απαραίτητα λανθασμένο, έδωσε όμως της δυνατότητα στα κράτη να αρχίσουν να συμπεριφέρονται με πιο αλόγιστο τρόπο καθώς είχαν την ευχέρεια να χειραγωγούν, ανάλογα με τις πολιτικές τους σκοπιμότητες, την ποσότητα και άρα την αξία του χρήματος (δες The two mentalities that brought us into the current crisis). Εδώ λοιπόν ξεκινά η αρχή του κακού.

Ξαφνικά δημιουργήθηκε η ψευδαίσθηση στους πολιτικούς ότι απελευθερώθηκαν από τα στενά πλαίσια που επέβαλε η σταθερά του χρυσού και μπορούσαν πλέον να επεμβαίνουν στην οικονομία όπως ένας καλός μηχανικός σε ένα κινητήρα για να διορθώσει τις ατέλειες, τραβώντας εκείνο το μοχλό και πιέζοντας εκείνο το κουμπί. Το παραστατικό χρήμα γιγάντωσε την καθόλα λανθασμένη αντίληψη ότι το "κράτος" μπορεί να παρέχει υπηρεσίες και αγαθά χωρίς να πληρώνει κανείς και πως αρκούσε μόνο να βρούμε ποίο είναι το σωστό κουμπί για να δουλέψει ο "κινητήρας" της οικονομίας. Προς ενίσχυση αυτής της πλάνης βρέθηκαν και οι κατάλληλοι "γκουρού" της οικονομίας που πίστευαν ότι με τη χρήση των σωστών μοντέλων, με σύνθετες μαθηματικές πράξεις, με την αξιοποίηση υπέρ-υπολογιστών -- ή ακόμα και πειραματόζωων λέω εγώ -- θα μπορούσαν να υπολογίσουν και να προβλέψουν με ακρίβεια τις προεκτάσεις των οικονομικών πολιτικών. Τέτοιου είδους αντιλήψεις επικρατούν κυρίως μεταξύ κεντρικών τραπεζιτών και οικονομολόγων-πολιτικών που με τη σοφία και τη γνώση τους επιβλέπουν την αγορά και φροντίζουν όλους εμάς τους ανίδεους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πλάνης ήταν μία περίπτωση στις ΗΠΑ πριν μερικά χρόνια όπου ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα ζήτησε ένα πόρισμα για τις συνέπειες της παρέμβασης του κράτους μέσα στην οικονομία για να τη στηρίξει εν μέσω κρίσης. Το πόρισμα των σοφών του συμβούλων έλεγε πως για κάθε δολάριο που θα ξόδευε το κράτος η οικονομία θα παρήγαγε 1.67 δολάρια. Είχαν δηλαδή υπολογίσει ακριβώς τον πολλαπλασιαστή, το κέρδος αν θέλετε που θα είχε η οικονομία στο σύνολο της. Η πραγματικότητα βέβαια απέχει παρασάγγας από τα πειραματικά εργαστήρια τέτοιων σοφών και έδειξε πως όλα αυτά ήταν ψευδής παραστάσεις και πως η μαθηματικοποίηση του ανθρώπου αποτελεί μία σοβαρή υποτίμηση της αλήθειας που αν ακολουθηθεί πιστά θα οδηγήσει σε διεστραμμένα αποτελέσματα (όπερ και εγένετο όλα αυτά τα χρόνια από το 1971 και εντεύθεν). Αυτή λοιπόν είναι η νοοτροπία που διαποτίζει το σύστημα εδώ και δεκαετίες: Πως με τις σωστές πολιτικές παρεμβάσεις θα κατευθύνουμε την οικονομία για το καλό όλων.

Τώρα πως σχετίζεται όλο αυτό με τους "αρχικλέφτες της υφηλίου" στους οποίους αναφέρθηκε ο Πρόεδρος Χριστόφιας; Πολύ απλά αυτή η λανθασμένη αντίληψη οδήγησε σε λανθασμένες πολιτικές οι οποίες στοιβάζονταν η μία πάνω στην άλλη για να καταρρεύσουν όλες μαζί το 2008 με αποτέλεσμα να βρισκόμαστε σήμερα εν μέσω βαθιάς κρίσης. Πιο συγκεκριμένα πίστεψαν οι "ρυθμιστές" της οικονομίας ότι μπορούν να παρέμβουν για το καλό της κοινωνίας στη διάσωση ιδιωτικών εταιριών που θεωρούνταν "πολύ μεγάλες για να αποτύχουν" (too big to fail), με αποτέλεσμα να στηρίξουν με λεφτά των φορολογούμενων τράπεζες και άλλα μεγαθήρια όταν αυτά χρεοκοπούσαν λόγω της απληστίας ή/και κακοδιαχείρισης τους. Όμως δεν ήταν μόνο εκεί το πρόβλημα της λανθασμένης πολικής. Το κράτος είναι αυτό που άφησε αυτές τις εταιρίες να γίνουν τόσο μεγάλες θέτοντας περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο με σκοπό την προστασία του μεγάλου κεφαλαίου από το διεθνή ανταγωνισμό, ενώ ταυτόχρονα ελευθερώνοντας τη ποσότητα χρήματος από την κεντρική τράπεζα. Αυτό δημιούργησε μία στρεβλωμένη δομή του κεφαλαίου καθώς το εύκολο χρήμα που έδιναν με αφθονία κράτος και κεντρική τράπεζα σε συνδυασμό με τις πολιτικές που συντηρούν τα μονοπώλια/ολιγοπώλια, επέτρεψαν τη διοχέτευση του χρήματος σε μη παραγωγικές επενδύσεις χρηματιστηριακού τζόγου. Αν το χρήμα βγαίνει εύκολα κι αν εγώ θα έχω τη στήριξη του κράτους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τι κίνητρο έχω να δουλέψω σκληρά; Κανένα - έχω όμως την πολυτέλεια να βγάλω "το κάτι τις" μου από τη κερδοσκοπία στις αγορές εις βάρος κρατών και λαών.

Εάν προσθέσουμε σε όλα αυτά και τις κάκιστες πολιτικές των κυβερνήσεων που τώρα πέφτουν θύματα αυτής της κερδοσκοπικής μανίας (π.χ. Ελλάδα) ή αν αναλογιστούμε τη φλυαρία που οδήγησε σε ασταθή οικοδομήματα (π.χ. Ευρώζώνη) τότε καταλαβαίνουμε ότι όντως η κρίση είναι συστημική και πολύ μεγαλύτερη από όσο νομίζουμε. Δίχως να θέλω να απεραντολογώ θα το κρατήσω όσο πιο απλό γίνεται χωρίς να επεκταθώ σε θέματα εργασιακής αγοράς, "κοινωνικών" κρατών, ιμπεριαλιστικών πολέμων και άλλα πολλά. Άλλωστε θεωρώ ότι ήδη έγινε αντιληπτό πως έχουμε να κάνουμε με φαύλο κύκλο.

Συνεπώς έχει δίκαιο ο Πρόεδρος Χριστόφιας όταν μιλάει για αρχικλέφτες, αλλά δεν αρκεί να βλέπουμε μόνο την απληστία και να αγνοούμε όλες εκείνες τις πολιτικές και νοοτροπίες που μας έφεραν σε αυτό το σημείο. Η απληστία είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης και εφόσον δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη φύση μας, ας αλλάξουμε τους θεσμούς που επιτρέπουν την άνθηση και μεγέθυνση αυτής της αρνητικής ροπής του ανθρώπου.

Πρωτεσίλαος Σταύρου

Full entry »»

Peter Economides: Rebranding Greece speech- Some of my thoughts

A few days ago I came across a speech of prolific Greek marketer Peter Economides, on how to Rebrand Greece, in order to make the country once again a respected player in Europe and the world.

By the way, Peter is the person responsible for the Limassol Branding Project, which is of special interest to us Cypriots and especially those who live in the amazing city of Limassol.

On December 18 here is what I tweeted him (on Twitter obviously):

@petereconomides Just watched your speech on Rebranding Greece.Brilliant. Greece needs such views to move on to the future. Congratulations.

He seemed to like my comment as he retweeted it. Well I just spoke the truth, his speech was indeed inspiring.

I suggest you first have a look at his speech and then you can continue reading.





Economides is correct. Zorbas is not the appropriate image for Greece. It reinforces the completely groundless rhetoric of those "lazy Greeks" (I have written an article proving the emptiness of that claim - see here). This does not help the country at all in the Herculean Task it has undertaken to recover from the the crisis in which it is mired for more than 18 months now.

Greece has infinite potential for growth, provided that solid foundations are placed this time and that the sort of mentalities and practices that brought the country to its knees will be abandoned.

The human capital that resides within the country is significant, as the labor force is among the most well-educated in Europe (and the world). In addition Greece is endowed with great riches in terms of natural resources. Apart from the oil and gas reserves that are thought to exist in its seas, Greece is blessed with sunshine that can be exploited in producing great amounts of solar energy. Meanwhile the Aegean Sea is a great source of aeolian energy (wind energy) that can easily be produced, given the many Greek islands that can function as a network of platforms for producing it.

In short Greece can become a thriving energy hub, while its skilled labor can provide great help towards that end.

Also other important regions like Thrace, Macedonia and Crete have a very important role in pushing for prosperity, without excluding other parts of the country like Heperus, Thessaly, Peloponnese and the Ionian Isles.

Finally there are cultural ties between Cyprus - Greece - South Italy that can also be used to benefit of all three regions. The Griko people in Southern Italy who speak an archaic Greek dialect blended with Latin influences, oddly enough can communicate quite well with the Greek-Cypriots who also use a distinct Greek dialect that has many influences directly from the ancient Greek language. In short culture can work just fine in promoting the common (but still diverse) characteristics between these peoples, with all benefits that can result out of such an initiative.

So yes Peter Economides has a very good point to make. It is how Greeks think of their selves that matters first. Rebranding Greece - rebranding the Greeks themselves is essential in moving on to a better future. Greece is not a bankrupt nation.

Protesilaos Stavrou Notebook

See Also: Is Greece bankrupt? No it is not

Full entry »»